SOLACE+ to nowy europejski projekt, którego celem jest pomoc krajom w tworzeniu programów badań przesiewowych w kierunku raka płuc oraz zapewnienie, by osoby najbardziej narażone na tę chorobę miały do nich dostęp. Projekt rozpoczął się 1 listopada 2026 r., czyli w pierwszym dniu Miesiąca Świadomości Raka Płuc, i potrwa do 31 października 2029 r.
W projekcie bierze udział 46 organizacji partnerskich z 22 państw członkowskich UE oraz Norwegii. W ciągu trzech lat projekt będzie wspierał 19 krajów we wprowadzaniu lub udoskonalaniu badań przesiewowych. Jest on współfinansowany w ramach programu EU4Health, a środki unijne wynoszą około 7,4 mln euro.
Rak płuc powoduje w Europie ponad 250 000 zgonów rocznie, czyli więcej niż jakikolwiek inny nowotwór.
Jak przebiega badanie przesiewowe w kierunku raka płuc z wykorzystaniem tomografii komputerowej niskodawkowej
Badania przesiewowe polegają na sprawdzaniu osób bez objawów, co pozwala wykryć raka we wczesnym stadium, kiedy leczenie ma większe szanse powodzenia. W ramach badań przesiewowych w kierunku raka płuc stosuje się niskodawkową tomografię komputerową (TK) klatki piersiowej. Badanie to jest szybkie i bezbolesne, a dawka promieniowania jest znacznie niższa niż w przypadku standardowego badania TK.
Badania przesiewowe są oferowane osobom z grupy podwyższonego ryzyka, głównie palaczom lub osobom, które w przeszłości intensywnie paliły. Programy te zapewniają również wsparcie w rzucaniu palenia.
Wyniki dużych badań klinicznych wskazują, że badania przesiewowe ratują życie. Największe z nich wykazało, że niskodawkowe tomografie komputerowe zmniejszają liczbę zgonów z powodu raka płuc o 20% w porównaniu z prześwietleniami klatki piersiowej. Badanie NELSON przeprowadzone w Belgii i Holandii wykazało 24-procentowy spadek liczby zgonów z powodu raka płuc po 10 latach wśród mężczyzn z grupy wysokiego ryzyka.
W grudniu 2022 r. państwa członkowskie UE przyjęły zalecenie Rady w sprawie badań przesiewowych w kierunku nowotworów, które obejmuje badania przesiewowe w kierunku raka płuc u osób z grupy wysokiego ryzyka. Dostęp do tych badań w Europie nadal jest nierównomierny.
Co się stanie, jeśli podczas badań przesiewowych w kierunku raka płuc wykryje się coś niepokojącego?
Badania przesiewowe często wykrywają niewielkie zmiany zwane guzkami płucnymi. Większość guzków płucnych nie ma charakteru nowotworowego. W zależności od ich wielkości i wyglądu kolejnym krokiem jest zazwyczaj wykonanie badania kontrolnego w celu sprawdzenia, czy guzek ulega zmianom w miarę upływu czasu, a nie natychmiastowe leczenie. W naszym przewodniku po guzkach płucnych wyjaśniamy, czym one są, w jaki sposób się je monitoruje i kiedy należy je usunąć.
Wyniki pierwszego projektu SOLACE dotyczącego badań przesiewowych w kierunku raka płuc
Projekt SOLACE+ opiera się na pierwotnym projekcie SOLACE, który trwał od kwietnia 2023 r. do marca 2026 r. W ramach projektu SOLACE przebadano ponad 30 000 osób w 11 krajach, co znacznie przekroczyło pierwotny cel. Projekt skupiał się na grupach, które często są pomijane podczas badań przesiewowych, w tym:
ponad 9 000 kobiet
5 000 osób ze społeczności o ograniczonym dostępie do usług
3 000 osób cierpiących na chorobę płuc
W ramach projektu zrealizowano trzy projekty pilotażowe, z których każdy miał na celu przetestowanie innego sposobu dotarcia do odbiorców:
Kobiety: akcja była koordynowana z Francji i obejmowała 14 ośrodków w 10 krajach. Różne metody dotarły do różnych grup odbiorców. Ambasadorzy społecznościowi i mediatorzy skuteczniej współpracowali z osobami o niższym poziomie wykształcenia, natomiast relacje w mediach i powiązania z programami badań przesiewowych w kierunku raka piersi dotarły do osób o wyższym poziomie wykształcenia.
Społeczności trudno dostępne: inicjatywa prowadzona z Węgier, z wykorzystaniem mobilnych jednostek tomografii komputerowej, mediatorów społecznych, partnerstw z władzami lokalnymi oraz bezpłatnego transportu.
Osoby z chorobami płuc: badanie przeprowadzone w Czechach, skupiające się na osobach z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP) oraz zwłóknieniowymi chorobami płuc. W tych grupach rak płuc występował częściej niż w ogólnej populacji objętej badaniami przesiewowymi.
W ankietach 92% uczestników stwierdziło, że badania przesiewowe były pozytywnym doświadczeniem. W niektórych krajach aż 61% respondentów stwierdziło, że udział w badaniach zmienił sposób, w jaki dbają o swoje zdrowie.
Wyniki tych badań wpłynęły już na krajową politykę badań przesiewowych w kilku krajach, w tym w Chorwacji. W ramach projektu SOLACE utworzono również Centrum Wiedzy SOLACE, oferujące bezpłatne materiały dla pracowników służby zdrowia i ogółu społeczeństwa. Działalność sieci będzie kontynuowana przez Europejski Sojusz na rzecz Badań Przesiewowych w kierunku Raka Płuc, utworzony przez Europejskie Towarzystwo Oddechowe i Europejskie Towarzystwo Radiologiczne.
W jaki sposób SOLACE+ będzie wspierać programy badań przesiewowych w kierunku raka płuc
Program SOLACE+ pomoże krajom w planowaniu, uruchamianiu, ocenie i udoskonalaniu programów badań przesiewowych w kierunku raka płuc. Jego działania będą się koncentrować na:
dotarcie do osób z grupy wysokiego ryzyka, które rzadziej zgłaszają się na badania przesiewowe
poprawa jakości badań przesiewowych oraz szkolenie personelu je przeprowadzającego
pomaganie ludziom w rzuceniu palenia
zachęcanie pacjentów do powrotu na kolejne badania kontrolne po pierwszym badaniu
wykrywanie i leczenie innych schorzeń związanych z paleniem, wykrytych podczas badań przesiewowych
W ramach projektu przetestowane zostaną również narzędzia oparte na sztucznej inteligencji, które pomagają radiologom w wykrywaniu guzków płucnych, ocenie ryzyka oraz bardziej wydajnej pracy. Wszystkie decyzje dotyczące opieki nad pacjentem będą nadal podejmowane przez wykwalifikowanych lekarzy.
Program SOLACE+ wspiera europejski plan walki z rakiem, pomagając państwom w wdrażaniu zaleceń UE dotyczących badań przesiewowych w kierunku raka.
Zaangażowanie społeczności i rola organizacji Lung Cancer Europe
Europejska Fundacja Płuc (European Lung Foundation) jest partnerem projektu SOLACE+ w ramach organizacji Lungs Europe, obok Europejskiego Towarzystwa Oddechowego (European Respiratory Society). Lungs Europe kieruje działaniami projektu w zakresie zaangażowania społeczności i komunikacji. Obejmuje to prowadzenie strony internetowej SOLACE+ oraz centrum wiedzy (Knowledge Hub), a także kampanie informacyjne dotyczące badań przesiewowych w kierunku raka płuc.
Europejska Fundacja Płuc będzie współpracować ze swoją Grupą Doradczą Pacjentów z Rakiem Płuc oraz z organizacją Lung Cancer Europe. Celem tej współpracy jest umożliwienie osobom kwalifikującym się do badań przesiewowych, społecznościom osób dotkniętych rakiem płuc oraz organizacjom rzeczniczym dzielenia się swoimi doświadczeniami i wspierania realizacji projektu.
Europejskie Towarzystwo Oddechowe oraz Europejska Fundacja Płucna przekażą również zalecenia wynikające z projektu decydentom, m.in. za pośrednictwem grupy posłów do Parlamentu Europejskiego zajmującej się zdrowiem płuc (MEP Lung Health).
Badania przesiewowe w kierunku raka płuc: doświadczenia jednej z uczestniczek
Maria, 68 lat, z Aten w Grecji, wzięła udział w pilotażowym programie SOLACE. Nie miała żadnych objawów, ale podczas badania wykryto u niej plamkę w płucu, którą później zidentyfikowano jako nowotwór.
W rozmowie z Europejską Fundacją Płuc Maria powiedziała, że gdyby nie wzięła udziału w programie pilotażowym, nie poddałaby się żadnym badaniom. Zachęca innych, by nie bali się badań przesiewowych i traktowali je jako „formę dbania o siebie”.
Kto kieruje programem SOLACE+ i skąd pochodzą środki na jego finansowanie
Europejski Instytut Badań nad Obrazowaniem Biomedycznym (EIBIR) koordynuje projekt SOLACE+, podobnie jak miało to miejsce w przypadku pierwszego projektu. Współkoordynatorami naukowymi są Rozemarijn Vliegenthart z Uniwersyteckiego Centrum Medycznego w Groningen oraz Torsten Blum z Berlińskiej Szkoły Medycznej. Wspierają ich Joanna Chorostowska-Wynimko z Europejskiego Towarzystwa Oddechowego oraz Helmut Prosch z Europejskiego Towarzystwa Radiologicznego.
Wśród partnerów znajdują się uczelnie, szpitale, organy ds. zdrowia, stowarzyszenia zawodowe, organizacje rzecznicze oraz instytuty badawcze. Podsumowując pierwszy projekt, Torsten Blum stwierdził, że SOLACE wykazało, iż „ukierunkowane działania informacyjne przynoszą efekty”, a SOLACE+ wykorzysta te doświadczenia na większą skalę.
Projekt SOLACE+ jest współfinansowany w ramach programu UE „EU4Health” na podstawie umowy o dotację nr 101314323.
Warto przeczytać
Dlaczego inwestowanie w opiekę nad chorymi na raka płuc opłaca się Europie
Światowy Dzień Radiografii: technicy radiologii a opieka nad chorymi na raka płuc
Badania przesiewowe w kierunku raka płuc w Europie: jak zapewnić sprawiedliwy dostęp do nich?