Światowy Dzień Radiografii: technicy radiologii a opieka nad chorymi na raka płuc

U większości osób rak płuc jest po raz pierwszy wykrywany na zdjęciu rentgenowskim klatki piersiowej lub w badaniu tomografii komputerowej (TK), a osobą przeprowadzającą takie badanie jest zazwyczaj technik radiolog. Z okazji Światowego Dnia Radiografii, obchodzonego 8 listopada, który zbiega się z Międzynarodowym Dniem Radiologii, przyglądamy się roli, jaką technicy radiologii odgrywają we wczesnym wykrywaniu raka płuc – od codziennych badań rentgenowskich po programy przesiewowe wdrażane obecnie w całej Europie.

Przyglądamy się również wynikom nowego europejskiego badania przeprowadzonego wśród ponad 1 500 techników radiologicznych, dotyczącego zmian w ich roli, wynikom dużego brytyjskiego badania klinicznego poświęconego sztucznej inteligencji (AI) i zdjęciom rentgenowskim klatki piersiowej, a także temu, co jest potrzebne, aby szybsze obrazowanie prowadziło do szybszego postawienia diagnozy.

Najważniejsze punkty

  • Technicy radiologii są często jedynymi pracownikami służby zdrowia, którzy towarzyszą pacjentowi podczas badania. W nowej europejskiej ankiecie 64,0% respondentów potwierdziło, że tak właśnie wygląda ich praca.

  • Przeprowadzanie badań przesiewowych w kierunku raka płuc w całej Europie zależy od wykwalifikowanego personelu zajmującego się diagnostyką obrazową. Jak wykazało niedawne badanie, tylko 4 z 14 krajów europejskich wprowadziły programy szkoleniowe dotyczące badań przesiewowych w kierunku raka płuc.

  • Sztuczna inteligencja może przyspieszyć sporządzanie opisów zdjęć rentgenowskich, ale samo to nie przyspiesza postawienia diagnozy. W badaniu LungIMPACT, obejmującym 93 326 zdjęć rentgenowskich klatki piersiowej, opisy były sporządzane szybciej, ale czas oczekiwania na tomografię komputerową pozostał na poziomie 53 dni.

  • Technicy radiologii chcą rozwijać swoją rolę. Ponad połowa (51,9%) uważa, że sztuczna inteligencja ją wzmocni, ale tylko 43,3% czuje, że ma wystarczające możliwości rozwoju.

W tym artykule

Jaką rolę odgrywają technicy radiologii w opiece nad chorymi na raka płuc?

Technicy radiologii wykonują zdjęcia rentgenowskie i tomografię komputerową służące do wykrywania raka płuc i są odpowiedzialni za uzyskanie wyraźnego, bezpiecznego obrazu już za pierwszym razem. Dobierają odpowiedni protokół badania, ustawiają pacjenta w odpowiedniej pozycji, dbają o to, by dawka promieniowania była jak najniższa, oraz sprawdzają, czy obrazy nadają się do oceny.

Są oni również osobami, z którymi pacjent spotyka się w chwilach niepokoju. Rentgen klatki piersiowej wykonany z powodu uporczywego kaszlu lub tomografia komputerowa mająca na celu zbadanie cienia na zdjęciu mogą być pierwszymi oznakami, że coś jest nie tak. W niektórych krajach, w tym w Wielkiej Brytanii, doświadczeni technicy radiologii sporządzają również opisy zdjęć rentgenowskich klatki piersiowej, przeprowadzają badania przesiewowe w kierunku raka płuc oraz pomagają w organizacji badań kontrolnych w przypadku guzków płucnych.

Światowy Dzień Radiografii upamiętnia rocznicę odkrycia promieni rentgenowskich przez Wilhelma Röntgena 8 listopada 1895 roku. Obchody tego święta na arenie międzynarodowej organizuje Międzynarodowe Stowarzyszenie Radiografów i Techników Radiologicznych, a ich celem jest docenienie pracy radiografów w dziedzinie diagnostyki obrazowej i radioterapii.

Jeśli chcesz dowiedzieć się, co dzieje się po wykryciu nieprawidłowości podczas badania obrazowego, w naszym artykule wyjaśniającym, w jaki sposób lekarze wykrywają i usuwają niewielkie guzki płucne, opisaliśmy poszczególne etapy – od badania obrazowego aż po operację.

Technicy radiologii a badania przesiewowe w kierunku raka płuc w Europie

Badania przesiewowe w kierunku raka płuc z wykorzystaniem tomografii komputerowej niskodawkowej stają się coraz bardziej powszechne w całej Europie, a do realizacji każdego programu potrzebni są technicy radiologii. Badania przesiewowe pozwalają wykryć raka płuc we wcześniejszym stadium, kiedy dostępnych jest więcej opcji terapeutycznych, a międzynarodowy przegląd przeprowadzony przez agencję ds. raka Światowej Organizacji Zdrowia – Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC) – potwierdził, że ratują one życie. Omówiliśmy ten przegląd w artykule „Badania przesiewowe w kierunku raka płuc ratują życie: potwierdza to nowy przegląd IARC”.

Poszczególne kraje znajdują się na bardzo różnych etapach. Niemcy uruchomiły swój krajowy program w kwietniu 2026 r., podczas gdy wiele innych krajów nadal realizuje programy regionalne lub pilotażowe. Nowy projekt SOLACE+ finansowany przez UE, który rozpoczął się 1 listopada 2026 r., będzie przez trzy lata wspierał 19 krajów w tworzeniu i udoskonalaniu systemów badań przesiewowych, w tym w szkoleniu personelu.

Szkolenia to prawdziwa luka. W ramach badania przeprowadzonego w ramach wcześniejszego projektu SOLACE, opublikowanego w czasopiśmie „Insights into Imaging” w lipcu 2026 r., przeprowadzono wywiady z 25 ekspertami ds. badań przesiewowych z 14 krajów europejskich. Tylko w 4 z 14 krajów istniały programy szkoleniowe dotyczące badań przesiewowych w kierunku raka płuc, a obowiązkowe szkolenia obowiązywały jedynie we Francji i Wielkiej Brytanii. Autorzy wezwali do ustanowienia wspólnych podstawowych programów nauczania i minimalnych standardów kompetencji w całej Europie.

Czy sztuczna inteligencja może przyspieszyć diagnozowanie raka płuc na podstawie zdjęć rentgenowskich klatki piersiowej?

Sztuczna inteligencja może pomóc zespołom radiologicznym w szybszym sporządzaniu opisów zdjęć rentgenowskich klatki piersiowej, jednak duże badanie przeprowadzone w Wielkiej Brytanii wykazało, że samo to nie skróciło czasu potrzebnego do postawienia diagnozy raka płuc. Opóźnienia pojawiały się po wykonaniu badania.

W ramach badania LungIMPACT, opublikowanego w czasopiśmie „Nature Medicine” w marcu 2026 r., przetestowano system sztucznej inteligencji, który wysygnalizował zdjęcia rentgenowskie klatki piersiowej sugerujące raka płuc i przesunął je na wyższą pozycję w kolejce do oceny. Badanie przeprowadzono w pięciu placówkach Narodowej Służby Zdrowia (NHS) w Anglii i objęło 93 326 zdjęć rentgenowskich klatki piersiowej zleconych przez lekarzy pierwszego kontaktu. Głównym badaczem był Nick Woznitza, konsultant radiolog w szpitalach University College London.

Wyniki badania LungIMPACT

  • Mediana czasu do sporządzenia raportu z badania rentgenowskiego: 47 godzin bez priorytetyzacji opartej na sztucznej inteligencji, 34 godziny z jej zastosowaniem

  • Mediana czasu od wykonania zdjęcia rentgenowskiego do tomografii komputerowej: 53 dni w obu grupach

Źródło: Randomizowane badanie kontrolowane LungIMPACT, pięć placówek NHS w Anglii, 93 326 zdjęć rentgenowskich klatki piersiowej, „Nature Medicine”, marzec 2026 r.

Naukowcy odkryli, że przeszkody pojawiały się na kolejnych etapach: podczas informowania pacjenta, umawiania badania tomografii komputerowej oraz ustalania terminów wizyt w przychodni. Jak ujął to Nick Woznitza: „Wąskim gardłem nie jest zgłaszanie przypadków, lecz wszystko, co dzieje się potem”.

Potwierdza to tezę, którą organizacja Lung Cancer Europe przedstawiła w ramach naszych działań dotyczących szybkich ścieżek skierowań: nowe technologie pomagają ludziom tylko wtedy, gdy cała ścieżka opieki jest zorganizowana tak, by z nich korzystać. W naszym oświadczeniu dotyczącym sztucznej inteligencji w opiece nad chorymi na raka płuc określiliśmy, w jaki sposób należy wdrażać tę technologię, a nasz artykuł o sztucznej inteligencji, która interpretuje wyniki badań płuc tak samo jak radiolog, pokazuje, w jakim kierunku zmierza ta technologia.

Radioterapia w leczeniu raka płuc: praca techników radioterapii

Światowy Dzień Radiografii jest również okazją do uhonorowania radiologów terapeutycznych, którzy planują i przeprowadzają radioterapię. Radioterapia jest stosowana w leczeniu raka płuc na każdym etapie choroby, a nie tylko w celu łagodzenia objawów.

Dla osób z niewielkim rakiem płuc we wczesnym stadium, które nie mogą poddać się operacji lub decydują się jej nie przeprowadzać, stereotaktyczna radioterapia ablacyjna (SABR) stanowi metodę leczenia prowadzącą do wyleczenia. Polega ona na podaniu bardzo wysokich, precyzyjnie ukierunkowanych dawek promieniowania w niewielkiej liczbie sesji, zazwyczaj mniej niż pięciu, i jest często uznawana za standardowe leczenie w tej grupie pacjentów. Drew Moghanaki, onkolog radiolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles (UCLA) oraz Departamentu Spraw Weteranów Stanów Zjednoczonych, a także współprzewodniczący badania VALOR, ujął to w następujący sposób: „Dzięki dokładności rzędu poniżej milimetra możemy obecnie leczyć, a nawet wyleczyć raka płuc podczas jednej sesji”.

Pojawia się coraz więcej dowodów dotyczących osób kwalifikujących się do obu metod leczenia. W badaniu STARS porównano SABR z chirurgią laparoskopową u osób z niewielkimi nowotworami płuc we wczesnym stadium, których stan zdrowia pozwalał na zastosowanie jednej z tych metod. Porównano 80 osób, które przeszły SABR, z 80 podobnymi osobami, które przeszły operację. Po 10 latach przeżywalność w grupie SABR wyniosła 69%, w porównaniu z 66% w grupie po operacji. Powikłania o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego wystąpiły u 1% pacjentów po zabiegu SABR i u 50% po operacji. Badanie miało niewielką skalę i nie było randomizowane, a wyniki 10-letniej obserwacji zostały jak dotąd przedstawione na konferencji, a nie opublikowane w pełnej wersji.

Badania z randomizacją wykażą, czy metoda SABR rzeczywiście jest równie skuteczna jak zabieg chirurgiczny w tej grupie pacjentów. W ramach badania VALOR prowadzonego w Stanach Zjednoczonych planuje się porównać wskaźniki przeżycia po pięciu latach u 670 osób. Wyniki tego badania nie są jeszcze dostępne.

Najnowsze dane wskazują, że radioterapia może być skuteczna również w przypadku raka płuc, który rozprzestrzenił się do niewielkiej liczby ognisk. W brytyjskim badaniu SARON, którego wyniki zaprezentowano podczas kongresu Europejskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (ESMO) w październiku 2026 r., 140 osób z niedrobnokomórkowym rakiem płuca, który rozprzestrzenił się do od jednego do pięciu ognisk, otrzymało standardowe leczenie farmakologiczne, w połączeniu z radioterapią wysokodawkową skierowaną na wszystkie znane ogniska lub bez niej. Dodanie radioterapii wydłużyło medianę czasu przeżycia bez progresji choroby z 8,9 do 13,9 miesiąca, nie wpływając na jakość życia. Całkowity czas przeżycia był podobny w obu grupach i wynosił odpowiednio 31 oraz 28 miesięcy, więc główną korzyścią było dłuższe utrzymanie nowotworu pod kontrolą.

Co wynika z najnowszego europejskiego badania dotyczącego techników radiologicznych

Badanie przeprowadzone wśród 1 548 techników radiologii, opublikowane 30 października 2026 r. w czasopiśmie „Insights into Imaging”, pokazuje, że przedstawiciele tej profesji przejmują coraz większą odpowiedzialność i są gotowi do podjęcia dodatkowych zadań. Badanie zostało przeprowadzone przez Europejską Sieć ds. Oceny Obrazowania w Medycynie (EuroAIM) oraz Europejską Federację Stowarzyszeń Techników Radiologii (EFRS). Prawie wszyscy respondenci (97,4%) pracują w Europie, a prawie połowa (48,3%) – w Wielkiej Brytanii.

Co powiedzieli technicy radiologii

  • 85,8% respondentów uważa, że to właśnie oni ponoszą największą odpowiedzialność za optymalizację jakości obrazu

  • 84,8% respondentów uważa, że kursy w ramach ustawicznego rozwoju zawodowego są przydatne

  • 84,0% uważa się za osoby ponoszące największą odpowiedzialność za ochronę przed promieniowaniem osoby poddawanej badaniu

  • 66,0% wykonuje swoje codzienne zadania niezależnie od lekarzy

  • 64,0% to często jedyni pracownicy służby zdrowia, którzy mają kontakt z pacjentem podczas badania

  • 57,4% ponownie zdecydowałoby się na badanie rentgenowskie

  • 51,9% uważa, że sztuczna inteligencja wzmocni ich rolę

  • 43,3% uważa, że ma wystarczające możliwości rozwoju zawodowego

Źródło: Cornacchione P. i in. Badanie EuroAIM/EFRS, Insights into Imaging 2026;17:271. Badanie przeprowadzono w okresie od lipca do września 2025 r.

Autorzy opisują „zawód przechodzący transformację, charakteryzujący się rosnącym zakresem obowiązków”. Wzywają do stworzenia ustrukturyzowanych, porównywalnych na poziomie międzynarodowym ram rozwoju kariery, ukierunkowanego kształcenia w zakresie sztucznej inteligencji oraz większych inwestycji w badania prowadzone przez techników radiologów, tak aby technicy radiolodzy byli wspierani jako samodzielni specjaliści, a nie jedynie jako operatorzy techniczni. Ścieżki kariery są zróżnicowane: w Wielkiej Brytanii obowiązuje czteropoziomowa struktura, obejmująca specjalistów zaawansowanych i konsultantów, a ramy te są lepiej ugruntowane niż w wielu innych krajach europejskich.

Badanie ma pewne ograniczenia. Zostało przeprowadzone w języku angielskim, rozpowszechnione za pośrednictwem sieci zawodowych i akademickich, a prawie połowę respondentów stanowili brytyjscy technicy radiologii, więc może nie odzwierciedlać sytuacji we wszystkich krajach w równym stopniu.

Dowiedz się więcej: Kampania „Get Checked!” organizacji Lung Cancer Europe pomaga organizacjom członkowskim w podnoszeniu świadomości na temat objawów raka płuc i wczesnej diagnostyki w całej Europie.

Co należy zmienić

Wcześniejsze rozpoznanie raka płuc zależy od wykwalifikowanego personelu zajmującego się diagnostyką obrazową oraz od procedury, która pozwala na szybkie podjęcie działań w przypadku, gdy wyniki badania budzą obawy. Powyższe dane wskazują na trzy priorytety.

  1. Szkolenie i rozwój kadr zajmujących się badaniami przesiewowymi. W miarę rozszerzania się zakresu badań przesiewowych w ramach krajowych programów i projektów, takich jak SOLACE+, Europa potrzebuje wspólnych standardów szkoleniowych dla wszystkich zaangażowanych osób, w tym techników radiologii.

  2. Należy podjąć odpowiednie działania po wykonaniu badania. Badanie LungIMPACT pokazuje, że szybsze sporządzanie raportów nie przynosi korzyści, o ile nie następuje po nim szybkie wykonanie tomografii komputerowej, uzyskanie wyników i umówienie wizyty w przychodni. Wyznaczone terminy i szybkie ścieżki skierowań mogą wypełnić tę lukę.

  3. Wprowadzaj sztuczną inteligencję z udziałem pracowników, a nie z pominięciem ich. Radiolodzy ogólnie oczekują, że sztuczna inteligencja wzmocni ich rolę. Potrzebują szkoleń i jasno określonych obowiązków, aby sztuczna inteligencja wspierała ich profesjonalną ocenę sytuacji, a nie zastępowała ją.

Priorytety te są zgodne z zawartym w naszej Karcie na lata 2026–2030 wezwaniem do zapewnienia szybkiej i wysokiej jakości diagnostyki wszystkim osobom dotkniętym rakiem płuc, niezależnie od miejsca zamieszkania w Europie.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest Światowy Dzień Radiografii?

Światowy Dzień Radiografii obchodzony jest co roku 8 listopada, w rocznicę odkrycia promieni rentgenowskich przez Wilhelma Röntgena w 1895 roku. Dzień ten ma na celu docenienie pracy techników radiologów w dziedzinie diagnostyki obrazowej i radioterapii oraz zwiększenie świadomości na temat ich roli w opiece zdrowotnej. Przypada on tego samego dnia co Międzynarodowy Dzień Radiologii, organizowany przez Europejskie Towarzystwo Radiologiczne, który ma na celu szerokie upamiętnienie radiologii.

Jaka jest różnica między technikiem radiologiem a radiologiem?

Technik radiolog to pracownik służby zdrowia, który wykonuje badania obrazowe, takie jak zdjęcia rentgenowskie i tomografia komputerowa, lub przeprowadza radioterapię. Radiolog to lekarz specjalizujący się w interpretacji wyników badań obrazowych. W niektórych krajach specjalnie przeszkoleni technicy radiologowie sporządzają również opisy niektórych badań, w tym zdjęć rentgenowskich klatki piersiowej.

Czy technicy radiologii biorą udział w badaniach przesiewowych w kierunku raka płuc?

Tak. W ramach badań przesiewowych w kierunku raka płuc stosuje się tomografię komputerową o niskiej dawce promieniowania, a technicy radiologii wykonują te badania i dbają o to, by dawka promieniowania była jak najniższa. W miarę rozszerzania się programów badań przesiewowych w Europie standardy szkolenia personelu zajmującego się tymi badaniami nadal różnią się w poszczególnych krajach.

Czy sztuczna inteligencja przyspiesza diagnozowanie raka płuc?

Nie samodzielnie. W brytyjskim badaniu LungIMPACT sztuczna inteligencja pomogła zespołom radiologicznym w szybszym sporządzaniu opisów zdjęć rentgenowskich klatki piersiowej, ale mediana czasu od wykonania zdjęcia rentgenowskiego do wykonania tomografii komputerowej utrzymała się na poziomie 53 dni. Opóźnienia występowały na etapach następujących po badaniu, takich jak umawianie terminów tomografii komputerowej i wizyt.

Czy radioterapia może wyleczyć raka płuc?

Dla niektórych osób – tak. Stereotaktyczna radioterapia ablacyjna (SABR) stanowi metodę leczenia prowadzącą do wyleczenia w przypadku niewielkich nowotworów płuc we wczesnym stadium u osób, które nie mogą poddać się operacji lub decydują się jej nie podjąć. W jednym z badań obejmującym pacjentów, którzy mogli poddać się obu metodom leczenia, 10-letnie przeżycie po SABR było podobne do wyników uzyskanych w przypadku chirurgii laparoskopowej, choć nadal trwają większe badania z randomizacją. Gdy rak płuc dał przerzuty, radioterapia jest stosowana głównie w celu opanowania choroby i złagodzenia objawów, a badania takie jak SARON sprawdzają, w jaki sposób można dzięki niej dłużej utrzymać nowotwór pod kontrolą.

Podsumowanie

Technicy radiologii są pierwszymi specjalistami, z którymi styka się większość osób w procesie diagnozowania raka płuc, a ich rola zyskuje na znaczeniu wraz z rozwojem badań przesiewowych i wdrażaniem sztucznej inteligencji do codziennej praktyki. Nowe badanie przeprowadzone wśród 1 548 techników radiologii pokazuje, że zawód ten bierze na siebie coraz większą odpowiedzialność, podczas gdy badanie LungIMPACT wskazuje, że szybsze obrazowanie pomaga tylko wtedy, gdy pozostałe etapy ścieżki diagnostycznej nadążają za nim. Z okazji Światowego Dnia Radiografii organizacja Lung Cancer Europe dziękuje technikom radiologicznym w całej Europie i wzywa do inwestowania w kadrę zajmującą się obrazowaniem oraz w szybkie, zintegrowane ścieżki diagnostyczne.

Dowiedz się więcej: zapoznaj się z naszymi wytycznymi i materiałami, w tym z naszymi działaniami w zakresie szybkich ścieżek skierowań oraz wykorzystania sztucznej inteligencji w leczeniu raka płuc.

O organizacji Lung Cancer Europe

Lung Cancer Europe to paneuropejska organizacja rzecznicza działająca na rzecz równego dostępu do wysokiej jakości opieki onkologicznej w zakresie raka płuc w całej Europie. Naszymi członkami są krajowe organizacje rzecznicze zajmujące się rakiem płuc, a my przekazujemy ich dane i doświadczenia europejskim decydentom. Poprzez nasze coroczne raporty Lung Cancer Europe, naszą Kartę oraz kampanię „Get Checked!” działamy na rzecz poprawy diagnostyki, leczenia i wsparcia dla wszystkich osób dotkniętych rakiem płuc.

Bibliografia

  1. Cornacchione P, Zanardo M, Malamateniou C, Precht H, Knight KJ, Sardanelli F, Knapp K. Ewolucja zawodu technika radiologii: badanie dotyczące roli i perspektyw techników radiologii: ankieta EuroAIM/EFRS. Insights into Imaging. 2026;17:271. Dostęp otwarty

  2. University College London Hospitals NHS Foundation Trust. Technologia oparta na sztucznej inteligencji nie przyspiesza diagnozowania raka płuc. 24 marca 2026 r. Wiadomości UCLH (badanie LungIMPACT, „Nature Medicine”, 2026)

  3. Tschabuschnig C. Luki w szkoleniach dotyczących badań przesiewowych w kierunku raka płuc w Europie. AuntMinnieEurope, 3 sierpnia 2026 r. Artykuł (na podstawie pracy Mura R. i in., „Insights into Imaging”, lipiec 2026 r.)

  4. Międzynarodowe Stowarzyszenie Radiografów i Techników Radiologicznych. Światowy Dzień Radiografii

  5. Lung Cancer Europe. Rozpoczęcie programu SOLACE+ mającego na celu rozszerzenie badań przesiewowych w kierunku raka płuc w całej Europie. Listopad 2026 r.

  6. Buchberger DS i in. Leczenie pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca we wczesnym stadium, którzy nie kwalifikują się do resekcji chirurgicznej lub odmawiają jej wykonania: rola radioterapii i ablacji termicznej pod kontrolą obrazowania. Journal of Clinical Medicine. Grudzień 2024 r. Artykuł

  7. PharmaTimes. Radioterapia wydłuża czas przeżycia bez progresji choroby w zaawansowanym raku płuc (badanie SARON, kongres ESMO 2026). 28 października 2026 r. Artykuł

  8. OncoDaily. Drew Moghanaki: Technika SBRT na zawsze zmieniła sposób leczenia raka płuc. 2 stycznia 2025 r. Artykuł

  9. UCLA Health. Badanie dotyczące leczenia raka płuc u weteranów jest największym tego typu projektem w historii (badanie VALOR). Artykuł

  10. The ASCO Post. Długoterminowe przeżycie po stereotaktycznej radioterapii ablacyjnej w porównaniu z zabiegiem chirurgicznym w przypadku niedrobnokomórkowego raka płuca we wczesnym stadium. 25 listopada 2025 r. Artykuł

Poprzedni
Poprzedni

Czy infekcje powodują raka płuc? Wyniki najnowszych badań

Dalej
Dalej

Rak płuc z przerzutami: czego domaga się nowy europejski raport dotyczący polityki