Rak płuc z przerzutami: czego domaga się nowy europejski raport dotyczący polityki

W całej Europie coraz więcej osób żyje obecnie z rakiem z przerzutami przez wiele lat, często poddając się ciągłemu leczeniu. Systemy opieki zdrowotnej i polityka publiczna nie zostały stworzone z myślą o tych osobach.

5 listopada 2026 r. Europejska Organizacja ds. Raka opublikowała raport pt. „Wypełnianie luki w opiece nad osobami cierpiącymi na raka z przerzutami” ( „Closing the Response Gap for People Living with Metastatic Cancer”) – dokument dotyczący działań politycznych, oparty na wynikach majowego spotkania okrągłego stołu w ramach inicjatywy „Community 365”. W spotkaniu tym wzięli udział pacjenci z własnym doświadczeniem, lekarze, naukowcy, przedstawiciele branży oraz decydenci polityczni, a współprzewodniczyły mu Fatima Cardoso z ABC Global Alliance oraz Kathy Oliver z International Brain Tumour Alliance.

Organizacja Lung Cancer Europe wniosła swój wkład poprzez naszą prezes, Debrę Montague, która otworzyła sesję poświęconą przekazywaniu diagnozy dotyczącej przerzutów. Wiele zaleceń zawartych w raporcie idealnie wpisuje się w Kartę Lung Cancer Europe na lata 2026–2030, a kilka z nich odzwierciedla wnioski płynące z naszych własnych raportów.

Ile osób w Europie cierpi na przerzutowego raka płuc?

Rak płuc jest główną przyczyną zgonów z powodu nowotworów w Europie, a każdego roku diagnozuje się około 484 000 nowych przypadków. Większość z nich wykrywa się w późnym stadium. Tylko u około jednej na cztery osoby w Europie choroba jest diagnozowana we wczesnym stadium, a w wielu krajach połowa lub więcej wszystkich przypadków raka płuc znajduje się już w IV stadium – co oznacza, że w momencie rozpoznania nowotwór rozprzestrzenił się na inne części ciała.

Sytuacja po postawieniu tej diagnozy ulega zmianie. Dzięki terapiom celowanym i immunoterapii coraz więcej osób żyje obecnie z przerzutowym rakiem płuc przez lata, a nie miesiące, zwłaszcza gdy badania biomarkerów wskazują na ulegającą leczeniu mutację kluczową, taką jak EGFR, ALK czy ROS1. Raport ECO jasno stwierdza, że rak przerzutowy i zaawansowany nie powinien być utożsamiany ze śmiercią i umieraniem.

Nie wszyscy w równym stopniu korzystają z tych osiągnięć. Karta „Lung Cancer Europe” zobowiązuje się do zapewnienia dostępu do najnowocześniejszych metod diagnostycznych, w tym badań biomarkerów, oraz do sprawiedliwego dostępu do diagnostyki, leczenia i opieki wspomagającej, niezależnie od miejsca zamieszkania czy możliwości finansowych. Bez tych dwóch elementów postępy w leczeniu przerzutowego raka płuc zależą od tego, gdzie dana osoba mieszka.

Luka w danych

Raport rozpoczyna się od surowej uwagi posła do Parlamentu Europejskiego Billy’ego Kellehera: europejskie rejestry nowotworów nadal nie rejestrują systematycznie przypadków przerzutów ani nawrotów. Decydenci nie mogą planować usług dla populacji, której nie są w stanie policzyć.

Zobowiązanie nr 3 zawarte w naszej Karcie przewiduje gromadzenie wysokiej jakości danych opartych na rzeczywistych przypadkach w celu poprawy jakości opieki, w tym danych dotyczących stadium choroby w momencie diagnozy, leczenia oraz nawrotów. Wypełnienie tej luki stanowi podstawę niemal wszystkich pozostałych kwestii poruszonych w raporcie.

Przerzuty do mózgu w przypadku raka płuc

Rak płuc jest najczęstszą przyczyną przerzutów do mózgu. Metaanaliza opublikowana w 2023 roku w czasopiśmie „Journal of Thoracic Oncology” wykazała, że około 29% osób z zaawansowanym lub przerzutowym niedrobnokomórkowym rakiem płuca miało przerzuty do mózgu w momencie rozpoznania, a odsetek ten wzrastał do około 35% wśród osób z chorobą ALK-dodatnią. Każdego roku u około jednej na sześć osób z mutacjami genów EGFR lub ALK rozwijają się nowe przerzuty do mózgu. Autorzy doszli do wniosku, że przemawia to za wykonywaniem badań obrazowych mózgu podczas ustalania stopnia zaawansowania choroby oraz w trakcie obserwacji, a także wskazuje na potrzebę stosowania terapii celowanych, które są w stanie pokonać barierę krew-mózg.

W raporcie ECO zawarto następujące postulaty:

  • rejestry nowotworów w celu ustalenia rzeczywistej częstości występowania i rozpowszechnienia przerzutów do mózgu

  • opieka paliatywna i wspierająca powinna być zapewniana na wczesnym etapie, a nie odkładana na sam koniec życia

  • osoby z postępującymi lub leptomeningealnymi przerzutami do mózgu powinny być standardowo włączane do badań klinicznych, przy czym należy uzasadnić wszelkie przypadki wykluczenia

  • finansowanie publiczne i akademickie badań nad przerzutami do mózgu, w przypadku których inwestycje ze strony przemysłu są ograniczone

  • równy dostęp do specjalistycznej radioterapii, takiej jak radiochirurgia stereotaktyczna, zarówno między krajami, jak i w obrębie poszczególnych krajów

  • ujednolicona terminologia badań klinicznych i punkty końcowe

Dostęp do badań klinicznych od dawna stanowi przedmiot troski organizacji Lung Cancer Europe. W naszym dokumencie programowym dotyczącym badań klinicznych podkreślamy, że osoby z rzadkimi podtypami molekularnymi mogą napotkać sytuację, w której najbliższe odpowiednie badanie odbywa się w innym kraju, i wzywamy do prowadzenia badań zdecentralizowanych, stworzenia ram umożliwiających udział transgraniczny oraz zapewnienia wsparcia finansowego na pokrycie kosztów podróży, zakwaterowania i opieki. Nasza Karta gwarantuje również opiekę ze strony wyspecjalizowanego zespołu multidyscyplinarnego, działającego zgodnie z wysokiej jakości międzynarodowymi wytycznymi, a także dostęp do opieki paliatywnej dostosowanej do indywidualnych potrzeb.

Przekazanie diagnozy dotyczącej przerzutów

Debra Montague, opierając się na własnych doświadczeniach związanych z życiem z rakiem płuc ALK-dodatnim i przerzutami do mózgu, opisała przekazanie diagnozy dotyczącej przerzutów jako moment głęboko ludzki, a nie jako rozmowę o charakterze klinicznym.

Zwróciła uwagę, że po otrzymaniu druzgocącej wiadomości ludzie zapamiętują jedynie 40–60% tego, co im powiedziano. Diagnozy dotyczącej przerzutów nie można zatem przekazać podczas jednej wizyty. Proces ten musi przebiegać stopniowo, przy czym pielęgniarki i farmaceuci powinni sprawdzać, czy pacjent wszystko zrozumiał, oraz kontynuować rozmowę, a opiekunowie powinni stanowić część zespołu. Debra określiła brak formalnych szkoleń z zakresu komunikacji dla personelu medycznego jako awarię systemu.

Wezwała do:

  • obowiązkowe szkolenia z zakresu komunikacji dla wszystkich pracowników służby zdrowia, z wykorzystaniem metod opartych na dowodach naukowych, takich jak SPIKES lub program „Serious Illness Conversation Programme”

  • ustandaryzowane protokoły zawarte w europejskim planie walki z rakiem

  • szkolenie obejmujące pielęgniarki, farmaceutów oraz szeroko pojęty zespół wielodyscyplinarny

  • dostępne materiały, które pomagają w zrozumieniu sytuacji długo po dniu postawienia diagnozy

  • jakość komunikacji mierzona za pomocą wskaźników opartych na odczuciach pacjentów, dzięki czemu staje się ona uznanym standardem opieki

Postulaty te znalazły się obecnie wśród priorytetowych zaleceń zawartych w raporcie. Odzwierciedlają one zobowiązania nr 6 i 7 zawarte w naszej Karcie: komunikację wspierającą wspólne podejmowanie decyzji oraz jasne zrozumienie celów opieki, a także dostęp do rzetelnych, aktualnych i zrozumiałych informacji dotyczących diagnozy, możliwości leczenia i rokowań.

Wsparcie psychologiczne

W raporcie zaznaczono, że jedynie 41% krajowych planów walki z rakiem uwzględnia psycho-onkologię. Nasze 10. i 11. raporty „Lung Cancer Europe” – największe tego rodzaju badanie dotyczące zdrowia psychicznego i dobrostanu osób chorych na raka płuc w Europie – objęły 2 204 osoby z 31 krajów. Prawie co trzecia osoba nie otrzymała żadnego wsparcia w zakresie zdrowia psychicznego na żadnym etapie leczenia. Zobowiązanie nr 8 naszej Karty wzywa do zapewnienia dostępu do wsparcia psychologicznego, opieki paliatywnej i usług dla osób, które przeżyły chorobę, w oparciu o indywidualne potrzeby.

Język, którego używamy

W raporcie wezwano również do odejścia od metafor związanych z walką i wojną w publicznej i medialnej dyskusji na temat raka, które mogą sprawiać, że osoby z chorobą z przerzutami czują się, jakby poniosły porażkę. Organizacja Lung Cancer Europe stosuje się do wytycznych językowych IASLC, a punkt 9 naszej Karty wzywa do przeciwdziałania stygmatyzacji i obalania błędnych przekonań dotyczących raka płuc, aby zmniejszyć izolację oraz wspierać wcześniejsze diagnozowanie i lepszą opiekę.

Praca, pieniądze i opiekunowie

W trzeciej części raportu omówiono społeczne i prawne aspekty życia z rakiem z przerzutami w późniejszym wieku. W raporcie zawarto następujące postulaty:

  • prawa pracownicze oparte na podlegających egzekwowaniu uprawnieniach wynikających z przepisów prawa, a nie na dobrej woli pracodawcy

  • definicje niepełnosprawności, które wyraźnie obejmują osoby cierpiące na raka z przerzutami lub nieuleczalnego raka

  • formalne uznanie i wsparcie finansowe dla nieformalnych opiekunów

  • uczestnictwo w pracy powinno być rutynowo mierzone jako wynik zgłaszany przez pacjenta

  • kultury organizacyjne, które wspierają osoby z rakiem z przerzutami, zamiast po cichu je odsuwając na bok

Badania przeprowadzone przez organizację Lung Cancer Europe pokazują, dlaczego jest to sprawa pilna. W naszej ankiecie przeprowadzonej wśród 1 161 osób z 28 krajów europejskich, zaprezentowanej podczas konferencji ESMO 2026, dwie na trzy osoby dotknięte rakiem płuc zgłaszały trudności finansowe. Dochody gospodarstw domowych spadły u 62,9% uczestników, a u prawie połowy z nich spadek ten wyniósł ponad 30%. Prawie cztery na dziesięć osób nie było w stanie pracować, a 46,7% stwierdziło, że opiekunowie w ich kraju nie otrzymują żadnego wsparcia finansowego.

Wzywamy do rutynowego badania pod kątem toksyczności finansowej, zapewnienia praktycznego i finansowego wsparcia dla osób najbardziej narażonych oraz rozszerzenia zasad dotyczących zastępczego dochodu dla osób chorych na raka płuc i ich opiekunów. Zobowiązanie nr 11 naszej Karty wzywa do ochrony praw wynikających z przepisów prawnych oraz praw pracowniczych, w tym sprawiedliwego dostępu do zatrudnienia, wsparcia społecznego i świadczeń z tytułu niepełnosprawności.

Dłuższe życie musi też oznaczać lepsze życie

Raport ECO kończy się stwierdzeniem, że konieczna jest stała współpraca obejmująca różne rodzaje nowotworów i grupy interesariuszy. W przypadku raka płuc praca ta opiera się na zasadzie stanowiącej sedno naszej Karty: opieka powinna stawiać na pierwszym miejscu jakość życia, tak aby dłuższe życie oznaczało również lepsze życie.

Nasz 12. raport Lung Cancer Europe pt. „Życie z rakiem płuc: jakość życia i potrzeby w zakresie wsparcia” wniesie nowe dane z Europy dotyczące osób, które przeżyły chorobę, gdy zostanie opublikowany w 2027 roku. Dyskusja na temat zaleceń ECO będzie kontynuowana podczas Europejskiego Szczytu ds. Raka w Brukseli oraz w trybie online w dniach 18 i 19 listopada 2026 roku.

Przeczytaj pełny raport ECO

Zapoznaj się z Kartą Lung Cancer Europe na lata 2026–2030

Źródła

  • Europejska Organizacja ds. Raka (2026). Raport ECO dotyczący działań politycznych: Wypełnianie luk w opiece nad osobami cierpiącymi na nowotwory z przerzutami.

  • Europejska Karta ds. Raka Płuc na lata 2026–2030.

  • Gillespie CS i in. (2023). Zmiany genomowe a częstość występowania przerzutów do mózgu w zaawansowanym i przerzutowym niedrobnokomórkowym raku płuca: przegląd systematyczny i metaanaliza. Journal of Thoracic Oncology 18(12):1703-1713.

  • Przegląd narracyjny europejskich programów szybkiej diagnostyki raka płuc (2026), PMC13072095.

  • van Meerbeeck JP i in. (2021). Badania przesiewowe w kierunku raka płuc w Europie: na jakim etapie jesteśmy w 2021 roku? Translational Lung Cancer Research.

  • Lung Cancer Europe (2026). Obciążenia finansowe związane z rakiem płuc w Europie: wyniki badania przedstawione podczas konferencji ESMO.

  • Lung Cancer Europe (2026). Działania na rzecz bardziej inkluzywnych badań klinicznych w całej Europie.

Poprzedni
Poprzedni

Światowy Dzień Radiografii: technicy radiologii a opieka nad chorymi na raka płuc

Dalej
Dalej

Program SOLACE+ rusza, by rozszerzyć badania przesiewowe w kierunku raka płuc w całej Europie