W całej Europie coraz więcej osób żyje obecnie z rakiem z przerzutami przez wiele lat, często poddając się ciągłemu leczeniu. Systemy opieki zdrowotnej i polityka publiczna nie zostały stworzone z myślą o tych osobach.
5 listopada 2026 r. Europejska Organizacja ds. Raka opublikowała raport pt. „Wypełnianie luki w opiece nad osobami cierpiącymi na raka z przerzutami” ( „Closing the Response Gap for People Living with Metastatic Cancer”) – dokument dotyczący działań politycznych, oparty na wynikach majowego spotkania okrągłego stołu w ramach inicjatywy „Community 365”. W spotkaniu tym wzięli udział pacjenci z własnym doświadczeniem, lekarze, naukowcy, przedstawiciele branży oraz decydenci polityczni, a współprzewodniczyły mu Fatima Cardoso z ABC Global Alliance oraz Kathy Oliver z International Brain Tumour Alliance.
Organizacja Lung Cancer Europe wniosła swój wkład poprzez naszą prezes, Debrę Montague, która otworzyła sesję poświęconą przekazywaniu diagnozy dotyczącej przerzutów. Wiele zaleceń zawartych w raporcie idealnie wpisuje się w Kartę Lung Cancer Europe na lata 2026–2030, a kilka z nich odzwierciedla wnioski płynące z naszych własnych raportów.
Ile osób w Europie cierpi na przerzutowego raka płuc?
Rak płuc jest główną przyczyną zgonów z powodu nowotworów w Europie, a każdego roku diagnozuje się około 484 000 nowych przypadków. Większość z nich wykrywa się w późnym stadium. Tylko u około jednej na cztery osoby w Europie choroba jest diagnozowana we wczesnym stadium, a w wielu krajach połowa lub więcej wszystkich przypadków raka płuc znajduje się już w IV stadium – co oznacza, że w momencie rozpoznania nowotwór rozprzestrzenił się na inne części ciała.
Sytuacja po postawieniu tej diagnozy ulega zmianie. Dzięki terapiom celowanym i immunoterapii coraz więcej osób żyje obecnie z przerzutowym rakiem płuc przez lata, a nie miesiące, zwłaszcza gdy badania biomarkerów wskazują na ulegającą leczeniu mutację kluczową, taką jak EGFR, ALK czy ROS1. Raport ECO jasno stwierdza, że rak przerzutowy i zaawansowany nie powinien być utożsamiany ze śmiercią i umieraniem.
Nie wszyscy w równym stopniu korzystają z tych osiągnięć. Karta „Lung Cancer Europe” zobowiązuje się do zapewnienia dostępu do najnowocześniejszych metod diagnostycznych, w tym badań biomarkerów, oraz do sprawiedliwego dostępu do diagnostyki, leczenia i opieki wspomagającej, niezależnie od miejsca zamieszkania czy możliwości finansowych. Bez tych dwóch elementów postępy w leczeniu przerzutowego raka płuc zależą od tego, gdzie dana osoba mieszka.
Luka w danych
Raport rozpoczyna się od surowej uwagi posła do Parlamentu Europejskiego Billy’ego Kellehera: europejskie rejestry nowotworów nadal nie rejestrują systematycznie przypadków przerzutów ani nawrotów. Decydenci nie mogą planować usług dla populacji, której nie są w stanie policzyć.
Zobowiązanie nr 3 zawarte w naszej Karcie przewiduje gromadzenie wysokiej jakości danych opartych na rzeczywistych przypadkach w celu poprawy jakości opieki, w tym danych dotyczących stadium choroby w momencie diagnozy, leczenia oraz nawrotów. Wypełnienie tej luki stanowi podstawę niemal wszystkich pozostałych kwestii poruszonych w raporcie.
Przerzuty do mózgu w przypadku raka płuc
Rak płuc jest najczęstszą przyczyną przerzutów do mózgu. Metaanaliza opublikowana w 2023 roku w czasopiśmie „Journal of Thoracic Oncology” wykazała, że około 29% osób z zaawansowanym lub przerzutowym niedrobnokomórkowym rakiem płuca miało przerzuty do mózgu w momencie rozpoznania, a odsetek ten wzrastał do około 35% wśród osób z chorobą ALK-dodatnią. Każdego roku u około jednej na sześć osób z mutacjami genów EGFR lub ALK rozwijają się nowe przerzuty do mózgu. Autorzy doszli do wniosku, że przemawia to za wykonywaniem badań obrazowych mózgu podczas ustalania stopnia zaawansowania choroby oraz w trakcie obserwacji, a także wskazuje na potrzebę stosowania terapii celowanych, które są w stanie pokonać barierę krew-mózg.
W raporcie ECO zawarto następujące postulaty:
rejestry nowotworów w celu ustalenia rzeczywistej częstości występowania i rozpowszechnienia przerzutów do mózgu
opieka paliatywna i wspierająca powinna być zapewniana na wczesnym etapie, a nie odkładana na sam koniec życia
osoby z postępującymi lub leptomeningealnymi przerzutami do mózgu powinny być standardowo włączane do badań klinicznych, przy czym należy uzasadnić wszelkie przypadki wykluczenia
finansowanie publiczne i akademickie badań nad przerzutami do mózgu, w przypadku których inwestycje ze strony przemysłu są ograniczone
równy dostęp do specjalistycznej radioterapii, takiej jak radiochirurgia stereotaktyczna, zarówno między krajami, jak i w obrębie poszczególnych krajów
ujednolicona terminologia badań klinicznych i punkty końcowe
Dostęp do badań klinicznych od dawna stanowi przedmiot troski organizacji Lung Cancer Europe. W naszym dokumencie programowym dotyczącym badań klinicznych podkreślamy, że osoby z rzadkimi podtypami molekularnymi mogą napotkać sytuację, w której najbliższe odpowiednie badanie odbywa się w innym kraju, i wzywamy do prowadzenia badań zdecentralizowanych, stworzenia ram umożliwiających udział transgraniczny oraz zapewnienia wsparcia finansowego na pokrycie kosztów podróży, zakwaterowania i opieki. Nasza Karta gwarantuje również opiekę ze strony wyspecjalizowanego zespołu multidyscyplinarnego, działającego zgodnie z wysokiej jakości międzynarodowymi wytycznymi, a także dostęp do opieki paliatywnej dostosowanej do indywidualnych potrzeb.
Przekazanie diagnozy dotyczącej przerzutów
Debra Montague, opierając się na własnych doświadczeniach związanych z życiem z rakiem płuc ALK-dodatnim i przerzutami do mózgu, opisała przekazanie diagnozy dotyczącej przerzutów jako moment głęboko ludzki, a nie jako rozmowę o charakterze klinicznym.
Zwróciła uwagę, że po otrzymaniu druzgocącej wiadomości ludzie zapamiętują jedynie 40–60% tego, co im powiedziano. Diagnozy dotyczącej przerzutów nie można zatem przekazać podczas jednej wizyty. Proces ten musi przebiegać stopniowo, przy czym pielęgniarki i farmaceuci powinni sprawdzać, czy pacjent wszystko zrozumiał, oraz kontynuować rozmowę, a opiekunowie powinni stanowić część zespołu. Debra określiła brak formalnych szkoleń z zakresu komunikacji dla personelu medycznego jako awarię systemu.
Wezwała do:
obowiązkowe szkolenia z zakresu komunikacji dla wszystkich pracowników służby zdrowia, z wykorzystaniem metod opartych na dowodach naukowych, takich jak SPIKES lub program „Serious Illness Conversation Programme”
ustandaryzowane protokoły zawarte w europejskim planie walki z rakiem
szkolenie obejmujące pielęgniarki, farmaceutów oraz szeroko pojęty zespół wielodyscyplinarny
dostępne materiały, które pomagają w zrozumieniu sytuacji długo po dniu postawienia diagnozy
jakość komunikacji mierzona za pomocą wskaźników opartych na odczuciach pacjentów, dzięki czemu staje się ona uznanym standardem opieki
Postulaty te znalazły się obecnie wśród priorytetowych zaleceń zawartych w raporcie. Odzwierciedlają one zobowiązania nr 6 i 7 zawarte w naszej Karcie: komunikację wspierającą wspólne podejmowanie decyzji oraz jasne zrozumienie celów opieki, a także dostęp do rzetelnych, aktualnych i zrozumiałych informacji dotyczących diagnozy, możliwości leczenia i rokowań.
Wsparcie psychologiczne
W raporcie zaznaczono, że jedynie 41% krajowych planów walki z rakiem uwzględnia psycho-onkologię. Nasze 10. i 11. raporty „Lung Cancer Europe” – największe tego rodzaju badanie dotyczące zdrowia psychicznego i dobrostanu osób chorych na raka płuc w Europie – objęły 2 204 osoby z 31 krajów. Prawie co trzecia osoba nie otrzymała żadnego wsparcia w zakresie zdrowia psychicznego na żadnym etapie leczenia. Zobowiązanie nr 8 naszej Karty wzywa do zapewnienia dostępu do wsparcia psychologicznego, opieki paliatywnej i usług dla osób, które przeżyły chorobę, w oparciu o indywidualne potrzeby.
Język, którego używamy
W raporcie wezwano również do odejścia od metafor związanych z walką i wojną w publicznej i medialnej dyskusji na temat raka, które mogą sprawiać, że osoby z chorobą z przerzutami czują się, jakby poniosły porażkę. Organizacja Lung Cancer Europe stosuje się do wytycznych językowych IASLC, a punkt 9 naszej Karty wzywa do przeciwdziałania stygmatyzacji i obalania błędnych przekonań dotyczących raka płuc, aby zmniejszyć izolację oraz wspierać wcześniejsze diagnozowanie i lepszą opiekę.
Praca, pieniądze i opiekunowie
W trzeciej części raportu omówiono społeczne i prawne aspekty życia z rakiem z przerzutami w późniejszym wieku. W raporcie zawarto następujące postulaty:
prawa pracownicze oparte na podlegających egzekwowaniu uprawnieniach wynikających z przepisów prawa, a nie na dobrej woli pracodawcy
definicje niepełnosprawności, które wyraźnie obejmują osoby cierpiące na raka z przerzutami lub nieuleczalnego raka
formalne uznanie i wsparcie finansowe dla nieformalnych opiekunów
uczestnictwo w pracy powinno być rutynowo mierzone jako wynik zgłaszany przez pacjenta
kultury organizacyjne, które wspierają osoby z rakiem z przerzutami, zamiast po cichu je odsuwając na bok
Badania przeprowadzone przez organizację Lung Cancer Europe pokazują, dlaczego jest to sprawa pilna. W naszej ankiecie przeprowadzonej wśród 1 161 osób z 28 krajów europejskich, zaprezentowanej podczas konferencji ESMO 2026, dwie na trzy osoby dotknięte rakiem płuc zgłaszały trudności finansowe. Dochody gospodarstw domowych spadły u 62,9% uczestników, a u prawie połowy z nich spadek ten wyniósł ponad 30%. Prawie cztery na dziesięć osób nie było w stanie pracować, a 46,7% stwierdziło, że opiekunowie w ich kraju nie otrzymują żadnego wsparcia finansowego.
Wzywamy do rutynowego badania pod kątem toksyczności finansowej, zapewnienia praktycznego i finansowego wsparcia dla osób najbardziej narażonych oraz rozszerzenia zasad dotyczących zastępczego dochodu dla osób chorych na raka płuc i ich opiekunów. Zobowiązanie nr 11 naszej Karty wzywa do ochrony praw wynikających z przepisów prawnych oraz praw pracowniczych, w tym sprawiedliwego dostępu do zatrudnienia, wsparcia społecznego i świadczeń z tytułu niepełnosprawności.
Dłuższe życie musi też oznaczać lepsze życie
Raport ECO kończy się stwierdzeniem, że konieczna jest stała współpraca obejmująca różne rodzaje nowotworów i grupy interesariuszy. W przypadku raka płuc praca ta opiera się na zasadzie stanowiącej sedno naszej Karty: opieka powinna stawiać na pierwszym miejscu jakość życia, tak aby dłuższe życie oznaczało również lepsze życie.
Nasz 12. raport Lung Cancer Europe pt. „Życie z rakiem płuc: jakość życia i potrzeby w zakresie wsparcia” wniesie nowe dane z Europy dotyczące osób, które przeżyły chorobę, gdy zostanie opublikowany w 2027 roku. Dyskusja na temat zaleceń ECO będzie kontynuowana podczas Europejskiego Szczytu ds. Raka w Brukseli oraz w trybie online w dniach 18 i 19 listopada 2026 roku.
Zapoznaj się z Kartą Lung Cancer Europe na lata 2026–2030
Źródła
Europejska Organizacja ds. Raka (2026). Raport ECO dotyczący działań politycznych: Wypełnianie luk w opiece nad osobami cierpiącymi na nowotwory z przerzutami.
Europejska Karta ds. Raka Płuc na lata 2026–2030.
Gillespie CS i in. (2023). Zmiany genomowe a częstość występowania przerzutów do mózgu w zaawansowanym i przerzutowym niedrobnokomórkowym raku płuca: przegląd systematyczny i metaanaliza. Journal of Thoracic Oncology 18(12):1703-1713.
Przegląd narracyjny europejskich programów szybkiej diagnostyki raka płuc (2026), PMC13072095.
van Meerbeeck JP i in. (2021). Badania przesiewowe w kierunku raka płuc w Europie: na jakim etapie jesteśmy w 2021 roku? Translational Lung Cancer Research.
Lung Cancer Europe (2026). Obciążenia finansowe związane z rakiem płuc w Europie: wyniki badania przedstawione podczas konferencji ESMO.
Lung Cancer Europe (2026). Działania na rzecz bardziej inkluzywnych badań klinicznych w całej Europie.