Dlaczego inwestowanie w opiekę nad chorymi na raka płuc opłaca się Europie

Okładka raportu Europejskiej Organizacji ds. Walki z Rakiem pt. „Inwestycje przynoszące wysokie zyski: argumenty przemawiające za trwałym zaangażowaniem w walkę z rakiem”

Inwestycje w profilaktykę raka płuc, badania przesiewowe i szybszą diagnostykę przynoszą korzyści przewyższające poniesione koszty. Takie jasne przesłanie dotyczące raka płuc zawiera raport „Investing for High Returns” („Inwestycje przynoszące wysokie zyski”) – nowe badanie Europejskiej Organizacji ds. Raka, zaprezentowane podczas Europejskiego Szczytu ds. Raka w 2026 roku. W raporcie przeanalizowano europejskie dane dotyczące dziewięciu obszarów walki z rakiem i stwierdzono, że każdy z nich przynosi pozytywne korzyści.

W tych danych widać wyraźnie wpływ raka płuc – od działań na rzecz ograniczenia palenia tytoniu po biopsję płynną. W niniejszym artykule przedstawiono wnioski płynące z raportu dotyczące raka płuc oraz wyjaśniono, dlaczego osiągnięcie tych korzyści zależy od utrzymania przez UE specjalnego budżetu na ochronę zdrowia po 2027 roku.

Najważniejsze punkty

  • Na profilaktykę przeznacza się zbyt mało środków. Rak płuc jest przyczyną 18% wszystkich zgonów, którym można zapobiec w UE – więcej niż jakakolwiek inna przyczyna – a mimo to w 2023 r. jedynie około 4% unijnych wydatków na opiekę zdrowotną przeznaczono na profilaktykę.

  • Badania przesiewowe się opłacają. Przesiewowe badania tomografii komputerowej niskodawkowej u osób z grupy wysokiego ryzyka zmniejszają liczbę zgonów z powodu raka płuc o 21%, a modelowanie przeprowadzone dla Austrii wskazuje, że korzyści zdrowotne są warte około dwukrotności poniesionych kosztów.

  • Biopsja płynna przyspiesza diagnozę. Angielskie podejście oparte na zasadzie „najpierw badanie krwi” w przypadku podejrzenia zaawansowanego raka płuc pozwoliło uzyskać wyniki badań genomowych o około dwa tygodnie szybciej, a korzyści przewyższały koszty.

  • Badania biomarkerów nie nadążają za aktualnym stanem wiedzy. W Europie mniej niż 10% nowotworów wymagających badań molekularnych jest analizowanych metodą sekwencjonowania nowej generacji, głównie z powodu barier związanych z finansowaniem i infrastrukturą.

  • Kolejny budżet UE stanowi zagrożenie dla tych osiągnięć. Proponowany budżet na lata 2028–2034 oznaczałby zakończenie programu „EU4Health” i pozbawiłby sektor zdrowia wydzielonego budżetu.

Czym jest raport „Inwestowanie z myślą o wysokich zyskach”?

„Inwestowanie w wysokie zyski” to badanie dotyczące polityki przeprowadzone przez Europejską Organizację ds. Raka w ramach kampanii „Reach Higher for Cancer Care”. Zawiera ono europejskie dane dotyczące ekonomicznej i społecznej wartości walki z rakiem w dziewięciu obszarach: profilaktyka, wczesne wykrywanie, diagnostyka, leczenie i opieka, życie po chorobie, badania i innowacje, infrastruktura, kadry oraz nierówności, a także 17 studiów przypadków.

Skala tego wyzwania jest ogromna. Każdego roku w Europie u około 4,3 mln osób diagnozuje się raka, a blisko 2 mln umiera z jego powodu. W 2023 r. rak kosztował 31 krajów europejskich 228 mld euro w postaci wydatków na opiekę zdrowotną i utraty wydajności. Według najnowszych szacunków z 2018 r. rodziny ponoszą dodatkowe koszty w wysokości 26 mld euro w postaci nieodpłatnej opieki.

Rak płuc stanowi znaczną część tych kosztów. Szacuje się, że w latach 2018–2040 przedwczesne zgony spowodowane rakiem spowodują straty w zakresie pracy zarobkowej wynoszące 1,3 biliona euro, przy czym największe straty wynikają z raka płuc i raka jelita grubego.

W jakim stopniu Europa mogłaby zapobiegać zachorowaniom na raka płuc?

W przypadku raka płuc największe możliwości daje profilaktyka. Sam rak płuc stanowi 18% wszystkich zgonów, którym można było zapobiec w UE – więcej niż jakakolwiek inna przyczyna – a mimo to w 2023 r. na profilaktykę przeznaczono jedynie około 4% całkowitych wydatków UE na opiekę zdrowotną.

Modelowanie przeprowadzone przez OECD pokazuje, co jest możliwe. Gdyby wszystkie kraje europejskie osiągnęły najniższy poziom głównych czynników ryzyka, jaki już odnotowano w regionie, co roku udałoby się zapobiec około 300 000 przypadków nowotworów, w tym 27% nowych przypadków raka płuc. Pozwoliłoby to zaoszczędzić szacunkowo 61 mld euro rocznie na kosztach opieki zdrowotnej: 20 mld euro w ramach opieki onkologicznej oraz 41 mld euro w przypadku chorób powiązanych.

Ograniczanie palenia tytoniu należy do najbardziej opłacalnych dostępnych środków w zakresie zdrowia publicznego. Badanie dotyczące polityki w zakresie palenia wśród młodzieży w Finlandii, Irlandii, Holandii, Belgii, Niemczech, Włoszech i Portugalii wykazało, że każda z tych polityk była wysoce opłacalna w każdym z tych krajów. Koszt każdej z nich na jeden zyskany rok życia w dobrym zdrowiu był co najmniej 45 razy niższy niż wartość odniesienia Światowej Organizacji Zdrowia dla interwencji o wysokiej opłacalności.

Środki zapobiegawcze przedstawione w raporcie wykraczają poza kwestię palenia. Obejmują one rozszerzenie przepisów dotyczących wyrobów tytoniowych na e-papierosy i nowe produkty nikotynowe, poprawę jakości powietrza zgodnie z wytycznymi WHO, badania na obecność radonu i działania naprawcze oraz egzekwowanie limitów dotyczących czynników rakotwórczych w miejscu pracy. Środki te mają szczególne znaczenie dla osób, u których rozwinął się rak płuc, mimo że nigdy nie paliły.

Czy badania przesiewowe w kierunku raka płuc są opłacalne?

Tak. Według danych przeanalizowanych na potrzeby piątej edycji Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem niskodawkowe badania przesiewowe metodą tomografii komputerowej u osób z grupy wysokiego ryzyka zmniejszają śmiertelność z powodu raka płuc o 21%.

W ramach holendersko-belgijskiego badania NELSON przebadano ponad 15 000 obecnych i byłych palaczy z grupy wysokiego ryzyka i stwierdzono 24-procentowy spadek liczby zgonów z powodu raka płuc wśród mężczyzn w perspektywie dziesięciu lat. Dowody te przyczyniły się do wydania w 2022 r. zalecenia Rady UE, w którym zwrócono się do państw członkowskich o rozważenie wprowadzenia zorganizowanych badań przesiewowych w kierunku raka płuc – po raz pierwszy rak płuc znalazł się w wytycznych UE dotyczących badań przesiewowych.

Krajowe analizy pokazują, że argumenty ekonomiczne są przekonujące:

  • Austria: według modelowych szacunków badania przesiewowe obejmujące około 300 000 osób przy 50-procentowym wskaźniku uczestnictwa pozwoliłyby zapobiec 11 906 przedwczesnym zgonom z powodu raka płuc oraz wykryć 25 893 dodatkowe przypadki nowotworów we wczesnym stadium, przy koszcie wynoszącym 24 627 euro na rok życia skorygowany o jakość. Oznacza to korzyść zdrowotną rzędu około 2,8 mld euro przy kosztach wynoszących 1,4 mld euro, nie uwzględniając jeszcze wzrostu wydajności.

  • Węgry: koszt badań przesiewowych wyniósł 5 707 euro na rok życia skorygowany o jakość.

  • W całej Europie: koszt jednego roku życia skorygowanego o jakość waha się od 9 000 do 85 000 euro, co stanowi największy rozrzut spośród czterech zalecanych programów badań przesiewowych, ponieważ koszty tomografii komputerowej i leczenia w zaawansowanym stadium choroby znacznie się różnią w poszczególnych krajach.

Źródła: ten Berge i in., „Cancers”, 2024; Nagy i in., „Value in Health Regional Issues”, 2023; Europejska Organizacja ds. Raka, „Investing for High Returns”, 2026.

Połączenie badań przesiewowych płuc ze wsparciem w rzucaniu palenia poprawia opłacalność na tyle, że pozwala uzyskać korzyść finansową netto.

Mimo to tylko kilka krajów wdrożyło zalecenie z 2022 roku w ramach krajowego programu. Kampania „Get Checked!” organizacji Lung Cancer Europe ma na celu poprawę wczesnej diagnostyki raka płuc w całej Europie.

Debra Montague, prezeska organizacji Lung Cancer Europe, zwróciła uwagę na rozbieżności między zaleceniami z 2022 roku a programami krajowymi podczas Europejskiego Szczytu na temat Raka 2026. Wystąpiła podczas sesji zatytułowanej „Od ograniczania ryzyka do wczesnej diagnostyki: nowe podejście do europejskiej ścieżki profilaktyki nowotworowej”, zorganizowanej przez Sieć ds. Profilaktyki, Wczesnego Wykrywania i Badań Przesiewowych Europejskiej Organizacji ds. Raka. Sesja dotyczyła zaostrzenia regulacji w zakresie czynników ryzyka, sposobów wdrażania programów badań przesiewowych oraz przyspieszenia procesu diagnozowania.

Debra Montague, prezeska organizacji Lung Cancer Europe, przemawiająca z mównicy podczas Europejskiego Szczytu na temat Raka 2026

Debra Montague, prezeska organizacji Lung Cancer Europe, przemawiająca podczas sesji poświęconej sieci ds. profilaktyki, wczesnego wykrywania i badań przesiewowych w ramach Europejskiego Szczytu na temat Raka 2026.

Od lewej: Debra Montague, Elisabetta Zanon i Angeliki Souri podczas Europejskiego Szczytu ds. Raka 2026

Od lewej: Debra Montague, prezeska organizacji Lung Cancer Europe, Elisabetta Zanon oraz Angeliki Souri, wiceprezeska organizacji Lung Cancer Europe, podczas Europejskiego Szczytu na temat Raka 2026.

Czy biopsja płynna przyspiesza diagnozowanie raka płuc?

Tak, a ponadto pozwala to zaoszczędzić zarówno pieniądze, jak i czas. Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że w krajach o wysokim dochodzie leczenie nowotworów wykrytych we wczesnym stadium kosztuje od 2 do 4 razy mniej niż leczenie choroby w stadium zaawansowanym.

Główny przykład przytoczony w raporcie dotyczy raka płuc. NHS England zleciło ocenę biopsji płynnej – badania krwi polegającego na analizie krążącego DNA nowotworowego – u osób z podejrzeniem zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuc. W ramach ogólnokrajowego programu pilotażowego obejmującego 1 296 osób wyniki badań genomowych były dostępne o około dwa tygodnie wcześniej, co pozwoliło na szybsze podjęcie decyzji dotyczących leczenia. Ocena wykazała korzyść netto w wysokości około 9 milionów funtów.

W 2025 roku NHS England wprowadziło na skalę ogólnokrajową podejście oparte na zasadzie „najpierw badanie krwi”, stając się pierwszą służbą zdrowia na świecie, która rutynowo oferuje badania w ramach biopsji płynnej; oczekuje się, że każdego roku skorzysta z nich nawet 15 000 osób.

Dane z innych krajów wskazują na to samo:

  • Niemcy: w przypadku osób z przerzutowym rakiem płuc z dodatnim wynikiem badania EGFR połączenie biopsji płynnej z badaniem tkankowym okazało się zarówno skuteczniejsze, jak i tańsze.

  • Hiszpania: w przypadku osób z zaawansowanym rakiem płuc, u których nie można pobrać próbki tkanki, badanie oparte na analizie krwi okazało się opłacalne, kosztując 9 473 euro na rok życia skorygowany o jakość.

Źródła: Edge Health dla NHS England, 2024; Englmeier i in., „Journal of Cancer Research and Clinical Oncology”, 2023; Isla i in., „Journal of Medical Economics”, 2024.

Dlaczego badania biomarkerów są wciąż zbyt rzadko stosowane w Europie?

To kwestie finansowania i infrastruktury, a nie opłacalności, hamują rozwój badań nad biomarkerami. Panele sekwencjonowania nowej generacji są opłacalne w porównaniu z testami pojedynczych genów, gdy konieczne jest zbadanie co najmniej czterech genów, co obecnie stanowi normę w przypadku wielu zaawansowanych nowotworów. Mimo to mniej niż 10% nowotworów wymagających badań molekularnych w Europie jest analizowanych za pomocą sekwencjonowania nowej generacji.

W raporcie stwierdzono, że znaczna część tej wartości pozostaje niewykorzystana. Jej wykorzystanie zależy od inwestycji w potencjał laboratoryjny, skrócenia czasu oczekiwania na wyniki oraz szkoleń specjalistycznych.

Czy wsparcie ze strony pielęgniarek specjalistycznych pozwala obniżyć koszty leczenia raka płuc?

Tak, a naj wyraźniejsze efekty widać w przypadku raka płuc. Z modelu opracowanego przez Departament Zdrowia dla Anglii wynika, że rozszerzenie indywidualnego wsparcia ze strony specjalistycznych pielęgniarek klinicznych i koordynatorów opieki na wszystkie osoby chore na raka pozwoliłoby NHS zaoszczędzić łącznie około 19 milionów funtów rocznie.

Znaczna część tych oszczędności wynika z ograniczenia liczby przyjęć w trybie nagłym. W przypadku raka płuc zmniejszenie liczby dni pobytu na oddziale w trybie nagłym stanowi ponad 70% oszczędności, ponieważ osoby chore na raka płuc są szczególnie często przyjmowane w trybie nagłym. Model ten pochodzi z 2010 roku, jednak przypadki zgłoszeń w trybie nagłym w związku z rakiem płuc nadal stanowią problem w całej Europie.

Co oznacza kolejny budżet UE dla opieki nad chorymi na raka płuc?

Opisane powyżej korzyści zależą od stałego, przewidywalnego finansowania, a jego przyszłość jest obecnie niepewna. Wniosek Komisji Europejskiej dotyczący wieloletnich ram finansowych na lata 2028–2034 przewiduje likwidację programu „EU4Health” jako samodzielnego programu oraz włączenie działań w zakresie zdrowia do szerszego funduszu na rzecz konkurencyjności, bez wydzielonych środków na ten cel.

Fundusze unijne przyczyniły się już do postępów w walce z rakiem płuc. Europejski plan walki z rakiem oraz misja UE w sprawie raka funkcjonują od 2021 r., a w ramach inicjatywy EU4Health współfinansowany jest projekt SOLACE, wspierający programy badań przesiewowych w kierunku raka płuc w 15 państwach członkowskich. Wiele unijnych działań w zakresie walki z rakiem będzie realizowanych do 2030 r., a ich cele sięgają 2040 r., czyli znacznie wykraczają poza obecny budżet.

Europejska Organizacja ds. Raka apeluje o uwzględnienie w kolejnym budżecie specjalnego programu zdrowotnego, który pozwoli chronić to, co Europa już osiągnęła. Organizacja Lung Cancer Europe popiera ten apel.

Negocjacje w sprawie kolejnego budżetu UE będą trwały do 2027 roku. Organizacje członkowskie mogą wykorzystać dane zawarte w publikacji „Investing for High Returns” podczas rozmów z rządami krajowymi i posłami do Parlamentu Europejskiego na temat ochrony środków przeznaczonych na opiekę zdrowotną.

Najczęściej zadawane pytania

Czy badania przesiewowe w kierunku raka płuc są warte swojej ceny w Europie?

Dowody wskazują, że tak. Badania przesiewowe metodą tomografii komputerowej (CT) z użyciem niskiej dawki promieniowania u osób z grupy wysokiego ryzyka zmniejszają liczbę zgonów z powodu raka płuc o 21%, a analizy modelowe przeprowadzone w Austrii i na Węgrzech wskazują, że rozwiązanie to mieści się w przyjętych progach opłacalności. Dodatkowe wsparcie w rzucaniu palenia jeszcze bardziej zwiększa opłacalność tego rozwiązania.

Czym jest biopsja płynna i w jaki sposób pomaga osobom chorym na raka płuc?

Biopsja płynna to badanie krwi, które ma na celu wykrycie DNA uwalnianego przez nowotwór. W przypadku raka płuc pozwala ona zidentyfikować zmiany genetyczne nowotworu szybciej niż same badania tkankowe, co pomaga pacjentom szybciej rozpocząć odpowiednie leczenie celowane. W Anglii wyniki tego badania były dostępne o około dwa tygodnie szybciej i obecnie jest ono stosowane rutynowo.

Ilu przypadków raka płuc można by zapobiec w Europie?

Z modeli opracowanych przez OECD wynika, że gdyby wszystkie kraje europejskie osiągnęły poziom najlepszych wskaźników dotyczących czynników ryzyka, jakie już odnotowano w regionie, co roku udałoby się zapobiec 27% nowych przypadków raka płuc. Przyczyniają się do tego: ograniczenie palenia tytoniu, czystsze powietrze, badania na obecność radonu oraz środki ochrony w miejscu pracy.

Czym są wieloletnie ramy finansowe UE i jaki mają wpływ na opiekę onkologiczną?

Wieloletnie ramy finansowe to długoterminowy budżet UE, ustalany na okres siedmiu lat. Obecne ramy finansują program „EU4Health”, który wspiera europejski plan walki z rakiem. Projekt na lata 2028–2034 przewiduje likwidację programu „EU4Health” jako odrębnego programu, w związku z czym na opiekę zdrowotną nie będą już przeznaczane żadne środki.

Kto wydał książkę „Inwestowanie z myślą o wysokich zyskach”?

Europejska Organizacja ds. Raka opublikowała ten raport w ramach kampanii „Reach Higher for Cancer Care”. Został on zaprezentowany podczas Europejskiego Szczytu ds. Raka 2026 i jest dostępny bezpłatnie na stronie internetowej Europejskiej Organizacji ds. Raka.

W przypadku raka płuc Europa ma najwięcej do zyskania dzięki inwestycjom w walkę z nowotworami. Działania profilaktyczne mogłyby zapobiec ponad jednej czwartej nowych zachorowań, badania przesiewowe pozwalają wykrywać nowotwory na wcześniejszym etapie przy niewielkich kosztach, a szybsze badania biomarkerów umożliwiają pacjentom szybsze rozpoczęcie odpowiedniego leczenia, przynosząc jednocześnie oszczędności. Korzyści te są w zasięgu ręki, ale tylko pod warunkiem, że UE utrzyma dedykowany budżet na ochronę zdrowia. Zapoznaj się z pełnym raportem „Investing for High Returns” i wykorzystaj zawarte w nim dane, aby przekonać do tej sprawy władze w swoim kraju.

O organizacji Lung Cancer Europe

Lung Cancer Europe to paneuropejska organizacja rzecznicza działająca na rzecz równego dostępu do wysokiej jakości opieki onkologicznej w zakresie raka płuc w całej Europie. Naszymi członkami są krajowe organizacje rzecznicze zajmujące się rakiem płuc, a my przekazujemy ich dane i doświadczenia europejskim decydentom. Poprzez nasze coroczne raporty Lung Cancer Europe, naszą Kartę oraz kampanię „Get Checked!” działamy na rzecz poprawy diagnostyki, leczenia i wsparcia dla wszystkich osób dotkniętych rakiem płuc.

Bibliografia

1. Europejska Organizacja ds. Walki z Rakiem. Inwestycje przynoszące wysokie zyski: argumenty przemawiające za trwałym zaangażowaniem w walkę z rakiem. Listopad 2026 r. Raport

2. Ortega-Ortega M, Hanly P, Pearce A i in. Prognozowany wpływ przedwczesnej śmiertelności związanej z nowotworami na koszty związane z wydajnością pracy w Europie w latach 2018–2040. Applied Health Economics and Health Policy, 2023;21(6):877–889. Artykuł

3. OECD i IARC. Wpływ Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem na zdrowie, gospodarkę i społeczeństwo. Biuletyny polityczne OECD nr 40, 2025 r. Biuletyn polityczny

4. Leão T, Perelman J, Clancy L i in. Ocena ekonomiczna pięciu strategii ograniczania używania tytoniu w siedmiu krajach europejskich. Nicotine and Tobacco Research, 2020;22(7):1202–1209. Artykuł

5. Toes-Zoutendijk E, Arbyn M, Auvinen A i in. Europejski Kodeks Walki z Rakiem, wydanie piąte: Zorganizowane programy badań przesiewowych w kierunku raka. Molecular Oncology, 2026;20(1):134-153. Artykuł

6. de Koning HJ, van der Aalst CM, de Jong PA i in. Zmniejszenie śmiertelności z powodu raka płuc dzięki przesiewowym badaniom tomografii komputerowej w badaniu z randomizacją. New England Journal of Medicine, 2020;382(6):503-513. Artykuł

7. Rada Unii Europejskiej. Zalecenie Rady z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie wzmocnienia profilaktyki poprzez wczesne wykrywanie: nowe podejście UE do badań przesiewowych w kierunku nowotworów (2022/C 473/01). Wytyczne

8. ten Berge H, Ramaker D, Piazza G i in. Czy w Austrii powinniśmy przeprowadzać badania przesiewowe w kierunku raka płuc za pomocą tomografii komputerowej objętościowej? Badanie modelowe dotyczące opłacalności. Cancers, 2024;16(15):2623. Artykuł

9. Nagy B, Szilberhorn L, Győrbíró DM i in. Czy powinniśmy przeprowadzać badania przesiewowe w kierunku raka płuc za pomocą tomografii komputerowej niskodawkowej? Opłacalność na Węgrzech. „Value in Health Regional Issues”, 2023;34:55-64. Artykuł

10. Edge Health. Ocena ekonomiczna badań ctDNA w przypadku niedrobnokomórkowego raka płuca (NSCLC). Raport sporządzony na zlecenie NHS England, 2024 r. Raport

11. NHS England. NHS jako pierwsza organizacja na świecie wprowadza „rewolucyjne” badanie krwi dla pacjentów chorych na raka. Maj 2025 r. Komunikat prasowy

12. Englmeier F, Bleckmann A, Brückl W i in. Analiza korzyści klinicznych i opłacalności zastosowania biopsji płynnej u pacjentów z zaawansowanym niedrobnokomórkowym rakiem płuca (NSCLC): podejście modelowe. Journal of Cancer Research and Clinical Oncology, 2023;149:1495-1511. Artykuł

13. Isla D, Álvarez R, Arnal M i in. Wykrywanie zmian genomowych w biopsjach płynnych pobranych od pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca przy użyciu testu FoundationOne Liquid CDx: analiza opłacalności. Journal of Medical Economics, 2024;27(1):1379-1387. Artykuł

14. Normanno N, Apostolidis K, Wolf A i in. Dostępność i jakość badań biomarkerów w onkologii precyzyjnej w Europie. European Journal of Cancer, 2022;176:70-77. Artykuł

15. Frontier Economics. Indywidualne wsparcie dla pacjentów chorych na raka: raport przygotowany dla Ministerstwa Zdrowia. 2010. Raport

16. Komisja Europejska. SOLACE: Wzmocnienie badań przesiewowych w kierunku raka płuc w Europie. Strona projektu EU4Health. Strona internetowa

Dalej
Dalej

Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe: dlaczego stanowi zagrożenie dla leczenia raka płuc