Według badania Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) opublikowanego w czasopiśmie „The Lancet Oncology” około 2,3 miliona nowych przypadków nowotworów w 2024 roku, czyli jeden na osiem na całym świecie, było spowodowanych infekcjami. Rak płuc nie należy do tej grupy: żadna infekcja nie jest uznaną przyczyną raka płuc, a jego głównymi przyczynami, którym można zapobiec, pozostają palenie tytoniu i zanieczyszczenie powietrza. Infekcje mają jednak wpływ na raka płuc na inne sposoby – od niejednoznacznych dowodów dotyczących wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) po gruźlicę i objawy przypominające infekcję dróg oddechowych.
W niniejszym artykule przedstawiono wyniki najnowszych badań, dane dotyczące związku między infekcjami a rakiem płuc oraz ich znaczenie dla profilaktyki i wczesnej diagnostyki w Europie.
Najważniejsze punkty
Około 12% nowych przypadków nowotworów na całym świecie w 2024 r. było spowodowanych infekcjami, przede wszystkim wywołanymi przez bakterię Helicobacter pylori i wirusa HPV.
Rak płuc nie jest zaliczany do tej grupy, ponieważ nie ustalono, by przyczyną tej choroby była jakakolwiek infekcja.
Wirus HPV wykryto w niewielkiej części nowotworów płuc – według zbiorczych danych europejskich w około 3% przypadków – jednak związek przyczynowy nie został udowodniony.
Zarówno przebyta gruźlica, jak i zapalenie płuc wiążą się z wyższym ryzykiem zachorowania na raka płuc, choć nie udowodniono, by którekolwiek z tych schorzeń było przyczyną tej choroby.
Objawy raka płuc można pomylić z infekcją dróg oddechowych, co może opóźnić postawienie diagnozy.
W tym artykule
Jakie wnioski płyną z najnowszego badania dotyczącego infekcji i nowotworów?
Zapalenie płuc, posocznica i COVID-19: jaki jest związek z rakiem płuc?
Jakie wnioski płyną z najnowszego badania dotyczącego infekcji i nowotworów?
Szacuje się, że w 2024 r. infekcje były przyczyną 2,3 mln nowych przypadków nowotworów zdiagnozowanych na całym świecie, co stanowi około jednego na osiem. Analizę przeprowadziła grupa naukowców z Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC) – agencji WHO zajmującej się badaniami nad rakiem – a jej wyniki opublikowano 28 września 2026 r. w czasopiśmie „The Lancet Oncology”.
Prawie wszystkie te nowotwory wynikały z pięciu zakażeń:
Helicobacter pylori: około 760 000 przypadków, głównie raka żołądka.
HPV: około 750 000 przypadków, głównie raka szyjki macicy, a także raka odbytu, narządów płciowych oraz niektórych nowotworów głowy i szyi.
Wirus zapalenia wątroby typu B: około 360 000 przypadków, głównie rak wątroby.
Wirus Epsteina-Barra: około 260 000 przypadków, w tym nowotwory nosogardła i niektóre nowotwory żołądka oraz chłoniak Hodgkina.
Wirus zapalenia wątroby typu C: około 160 000 przypadków, głównie rak wątroby.
Ponad trzy czwarte nowotworów związanych z infekcjami wystąpiło w krajach o niskim i średnim dochodzie. Obciążenie to różni się również w obrębie Europy. Infekcje były przyczyną około 10% nowych przypadków nowotworów w Europie Środkowej i Wschodniej, w porównaniu z 5% w Europie Zachodniej i 4% w Europie Północnej.
„Chociaż obciążenie to jest ogromne, w znacznej mierze można mu zapobiec” – powiedziała główna autorka badania, dr Harriet Rumgay z IARC. W odrębnej analizie WHO i IARC opublikowanej w czasopiśmie „Nature Medicine” w lutym 2026 r. infekcje uznano za drugą po paleniu tytoniu najczęstszą przyczynę nowotworów na świecie, której można zapobiec.
Czy rak płuc jest spowodowany infekcją?
Żadna infekcja nie została uznana za przyczynę raka płuc, dlatego rak płuc nie pojawia się w nowych szacunkach. Analiza WHO i IARC dotycząca możliwych do uniknięcia czynników ryzyka raka wykazała, że rak płuc wiąże się głównie z paleniem tytoniu i zanieczyszczeniem powietrza.
HIV stanowi jeden z przykładów tego, jak trudno jest rozplątać te powiązania. W badaniach wykazano związek między HIV a rakiem płuc, jednak gdy naukowcy z IARC oszacowali globalne obciążenie nowotworami związanymi z HIV w 2025 roku, pominęli raka płuc. Jako powód podali brak konsensusu co do tego, w jakim stopniu ten związek można wyjaśnić paleniem tytoniu.
Czy wirus HPV może powodować raka płuc?
W niektórych nowotworach płuc wykryto obecność wirusa HPV, jednak nie ma dowodów na to, że powoduje on raka płuc. Wyniki badań znacznie się różnią w zależności od kraju i laboratorium.
W największej analizie zbiorczej, opublikowanej w czasopiśmie „Carcinogenesis” w 2014 roku, połączono dane dotyczące 3 249 osób z rakiem płuc pochodzące z 27 badań. Wirus HPV16 lub HPV18, czyli typy wysokiego ryzyka odpowiedzialne za większość przypadków raka szyjki macicy, wykryto w około 3% nowotworów płuc w Europie, 4% w Ameryce Północnej, 5% w Azji oraz 22% w Ameryce Południowej i Środkowej. Wirus HPV częściej występował w tkance nowotworowej niż w zdrowej tkance płucnej. Autorzy stwierdzili, że konieczne są dalsze badania, aby ocenić, czy odzwierciedla to związek przyczynowo-skutkowy.
W przeglądzie systematycznym z 2024 r., obejmującym 97 badań z udziałem 9 098 osób, stwierdzono, że odsetek przypadków obecności wirusa HPV w nowotworach płuc wahał się od 0% do 69%. Już same badania europejskie wykazywały ogromne różnice: w badaniu holenderskim wirus HPV wykryto w 3 z 223 guzów, w badaniu czeskim – w żadnym z 80, w Norwegii – w 3,9% z 334 próbek, a w Grecji – u 19% spośród 100 osób. W jednym z większych badań europejskich DNA wirusa HPV występowało w prawie 10% nowotworów, ale w żadnym z nich nie stwierdzono oznak aktywności genów wirusa odpowiedzialnych za powstawanie nowotworów. Autorzy przeglądu doszli do wniosku, że „związki przyczynowo-skutkowe pozostają niepewne”.
W szacunkach IARC nie uwzględniono żadnych przypadków raka płuc spowodowanych wirusem HPV. Ta niepewność odzwierciedla również to, jak wiele wciąż pozostaje nieznanego na temat przyczyn raka płuc u osób, które nigdy nie paliły.
Gruźlica a ryzyko zachorowania na raka płuc
Osoby, które przeszły gruźlicę (TB), są narażone na nieznacznie wyższe ryzyko późniejszej diagnozy raka płuc. W metaanalizie opublikowanej w 2022 roku w czasopiśmie „European Respiratory Review”, w której uwzględniono wiek i palenie tytoniu, stwierdzono o 51% wyższe ryzyko zachorowania na raka płuc w badaniach kohortowych; podobne wyniki uzyskano w badaniach typu przypadek-kontrola.
Ryzyko było najwyższe w ciągu pierwszych dwóch lat od rozpoznania gruźlicy. Autorzy zauważają, że niektóre z tych nowotworów mogły już występować w momencie rozpoznania gruźlicy, więc nie można jeszcze wykazać związku przyczynowo-skutkowego. Pokazuje to również, jak łatwo można pomylić te dwie choroby, ponieważ mają one wspólne objawy, takie jak długotrwały kaszel i utrata masy ciała.
Zapalenie płuc, posocznica i COVID-19: jaki jest związek z rakiem płuc?
Przeszłe zapalenie płuc wiąże się z wyższym ryzykiem zachorowania na raka płuc, ale podobnie jak w przypadku gruźlicy, związek ten nie dowodzi istnienia związku przyczynowego. Analiza zbiorcza przeprowadzona przez Międzynarodowe Konsorcjum ds. Raka Płuc (International Lung Cancer Consortium), opublikowana w czasopiśmie „American Journal of Epidemiology” w 2012 roku, wykazała na podstawie 12 badań, że osoby, które przeszły zapalenie płuc, miały o 57% wyższe ryzyko zachorowania na raka płuc. Wyższe ryzyko zaobserwowano również u osób, które nigdy nie paliły, a autorzy doszli do wniosku, że przebyte choroby płuc wpływają na ryzyko zachorowania na raka płuc niezależnie od palenia tytoniu. Podobnie jak w przypadku każdego badania tego rodzaju, niektóre przypadki zapalenia płuc mogły być wczesnym objawem nowotworu, który nie został jeszcze zdiagnozowany.
Dowody dotyczące sepsy są mniej przekonujące. W badaniu opublikowanym w 2019 roku w czasopiśmie „Clinical Infectious Diseases” porównano ponad 1,8 miliona osób starszych z rozpoznaniem nowotworu w Stanach Zjednoczonych z grupą 200 000 osób bez nowotworu. Stwierdzono nieznacznie wyższe prawdopodobieństwo zachorowania na raka płuc u osób, które przebywały w szpitalu z powodu sepsy (iloraz szans 1,17). Autorzy stwierdzili, że niektóre z wykrytych przez nich powiązań mogą wynikać raczej z istniejących schorzeń lub sposobu diagnozowania nowotworów, a nie z samej sepsy.
Nie wiadomo, czy COVID-19 powoduje raka płuc, ale choroba ta dotknęła szczególnie dotkliwie osoby cierpiące na raka płuc. Międzynarodowy rejestr TERAVOLT zgromadził na początku pandemii dane dotyczące 200 osób z nowotworami klatki piersiowej, głównie rakiem płuc, w ośmiu krajach. Zgodnie z wynikami opublikowanymi przez dr Marinę Chiarę Garassino i współpracowników w czasopiśmie „The Lancet Oncology” w 2020 roku, zmarła jedna trzecia (33%) z tych osób.
Infekcje dróg oddechowych mogą również wpływać na nowotwór, który już się rozprzestrzenił. W badaniu z 2025 roku opublikowanym w czasopiśmie „Nature” naukowcy ze Stanów Zjednoczonych oraz z UMC Utrecht w Holandii odkryli, że infekcje grypą i COVID-19 pobudzały uśpione komórki raka piersi w płucach myszy. Z danych UK Biobank wynika, że osoby z historią nowotworu, które zachorowały na COVID-19 w 2020 roku, zanim dostępne były szczepionki, były około dwukrotnie bardziej narażone na śmierć z powodu nowotworu w ciągu kolejnych dwóch lat. Badania te dotyczą raczej rozprzestrzeniania się nowotworu do płuc niż samego raka płuc, a naukowcy podkreślają, że związek przyczynowo-skutkowy u ludzi nie został jeszcze udowodniony.
Kiedy rak płuc przypomina zapalenie płuc
Objawy raka płuc często pokrywają się z objawami infekcji dróg oddechowych, co może opóźnić postawienie diagnozy. Uporczywy kaszel, duszności lub infekcja, która nie ustępuje, mogą być objawami raka płuc.
Niektóre wytyczne uwzględniają tę kwestię. W Anglii Narodowy Instytut Zdrowia i Opieki (NICE) stwierdza, że osobom w wieku 40 lat i starszym, u których występuje infekcja dróg oddechowych, która nie ustępuje lub nawraca po leczeniu, można zaproponować wykonanie prześwietlenia klatki piersiowej w celu wykrycia raka płuc.
Kampania „Get Checked!” organizacji Lung Cancer Europe skupia się w 2026 roku na opiece podstawowej, ponieważ to właśnie lekarze rodzinni często jako pierwsi zauważają te objawy. Umiejętność rozpoznania, kiedy infekcja dróg oddechowych może oznaczać coś poważniejszego, jest jednym z najbardziej praktycznych kroków w kierunku wcześniejszej diagnozy w całej Europie.
Co to oznacza dla profilaktyki raka płuc w Europie
W przypadku nowotworów związanych z infekcjami ustalono już jasne cele profilaktyczne na szczeblu UE. W czerwcu 2024 r. państwa członkowskie UE przyjęły zalecenie Rady w sprawie nowotworów, którym można zapobiegać poprzez szczepienia, mające na celu zaszczepienie 90% dziewcząt przeciwko wirusowi HPV oraz znaczne zwiększenie odsetka zaszczepionych chłopców do 2030 r.
Nie ma szczepionki przeciwko rakowi płuc, więc profilaktyka polega na ograniczeniu palenia tytoniu i zanieczyszczenia powietrza oraz na wcześniejszym wykrywaniu nowotworów. Organizacja Lung Cancer Europe domaga się, by w przypadku raka płuc przyjęto równie ambitne cele: zdecydowaną walkę z paleniem tytoniu, czystsze powietrze oraz sprawiedliwy dostęp do badań przesiewowych w kierunku raka płuc w całej Europie.
Najczęściej zadawane pytania
Jaki odsetek nowotworów wynika z infekcji?
Według danych Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC) w 2024 r. około jeden na osiem nowych przypadków nowotworów na całym świecie, czyli 2,3 mln przypadków, był spowodowany infekcjami. Odsetek ten jest niższy w Europie Zachodniej i Północnej, gdzie wynosi około 4–5%, a w Europie Środkowej i Wschodniej wynosi około 10%.
Czy wirus HPV powoduje raka płuc?
Nie ma dowodów na to, że wirus HPV powoduje raka płuc. Wirusa HPV wykryto w niewielkiej części nowotworów płuc – około 3% według zbiorczych danych europejskich – jednak wyniki badań znacznie się różnią, a naukowcy twierdzą, że związek przyczynowo-skutkowy pozostaje niepewny.
Czy infekcja klatki piersiowej może być objawem raka płuc?
Tak. Rak płuc może powodować objawy przypominające infekcję dróg oddechowych, w tym uporczywy kaszel lub nawracającą infekcję. W Anglii wytyczne NICE stanowią, że osobom w wieku 40 lat i starszym, u których infekcja dróg oddechowych nie ustępuje, można zaproponować wykonanie prześwietlenia klatki piersiowej.
Czy zapalenie płuc zwiększa ryzyko zachorowania na raka płuc?
Osoby, które przeszły zapalenie płuc, są narażone na większe ryzyko późniejszej diagnozy raka płuc – ryzyko to jest o około 57% wyższe, jak wynika z szeroko zakrojonej analizy zbiorczej obejmującej 12 badań. Naukowcy nie są jeszcze w stanie stwierdzić, czy zapalenie płuc powoduje raka płuc, a niektóre przypadki zapalenia płuc mogą stanowić wczesny objaw nowotworu, który nie został jeszcze wykryty.
Czy gruźlica ma związek z rakiem płuc?
Tak, według metaanalizy z 2022 roku osoby, które przeszły gruźlicę, są narażone na nieznacznie wyższe ryzyko zachorowania na raka płuc. Ryzyko to jest najwyższe w ciągu dwóch lat od postawienia diagnozy, a naukowcy nie są jeszcze w stanie stwierdzić, czy gruźlica powoduje raka płuc.
Podsumowanie
Infekcje są przyczyną co ósmego nowotworu na świecie, a znacznej części tego obciążenia można by zapobiec dzięki szczepieniom, badaniom przesiewowym i leczeniu. Rak płuc nie wpisuje się w ten schemat: jego głównymi czynnikami ryzyka pozostają palenie tytoniu i zanieczyszczenie powietrza, a dowody dotyczące wirusa HPV są niejednoznaczne. Infekcje mają wpływ na raka płuc przede wszystkim w kontekście diagnozy, ponieważ objawy przypominające infekcję dróg oddechowych mogą go maskować. Priorytetami pozostają wczesna diagnoza w ramach podstawowej opieki zdrowotnej oraz ambitna polityka profilaktyczna.
O organizacji Lung Cancer Europe
Lung Cancer Europe to paneuropejska organizacja rzecznicza działająca na rzecz równego dostępu do wysokiej jakości opieki onkologicznej w zakresie raka płuc w całej Europie. Naszymi członkami są krajowe organizacje rzecznicze zajmujące się rakiem płuc, a my przekazujemy ich dane i doświadczenia europejskim decydentom. Poprzez nasze coroczne raporty Lung Cancer Europe, naszą Kartę oraz kampanię „Get Checked!” działamy na rzecz poprawy diagnostyki, leczenia i wsparcia dla wszystkich osób dotkniętych rakiem płuc.
Bibliografia
Rumgay H i in. Globalne obciążenie nowotworami wynikające z infekcji w 2024 r.: analiza zachorowalności na całym świecie. The Lancet Oncology. 28 września 2026 r. Artykuł
Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem. Globalne obciążenie nowotworami wynikające z infekcji w 2024 r.: co ósmy nowotwór na świecie ma związek z infekcjami. Komunikat prasowy. 28 września 2026 r. Komunikat prasowy
Healio. 1 na 8 nowotworów wynika z infekcji; obciążenie jest „ogromne”, ale „w dużej mierze można temu zapobiec”. 29 września 2026 r. Artykuł
The ASCO Post. Analiza WHO wskazuje, że wiele przypadków nowotworów na świecie wynika z modyfikowalnych czynników ryzyka (Nature Medicine). Luty 2026 r. Artykuł
Huang Y, Georges D, Rumgay H, Soerjomataram I, Clifford GM. Globalne obciążenie nowotworami związane z HIV: analiza zachorowalności na całym świecie. Lancet Global Health. 2025;13(9):e1525-e1532. Artykuł
Ragin C i in. Nowotwory płuc związane z wirusem HPV: międzynarodowa analiza zbiorcza. Carcinogenesis. 2014;35(6):1267-1275. Artykuł
Sequeira T i in. HPV a rak płuc: przegląd systematyczny. Cancers (Basel). 2024;16(19):3325. Artykuł
Cabrera-Sanchez J i in. Występowanie raka płuc po przebytej gruźlicy: przegląd systematyczny i metaanaliza. European Respiratory Review. 2022;31(165):220025. Artykuł
NICE. Podejrzenie nowotworu: rozpoznanie i skierowanie do specjalisty (NG12). Informacje dla społeczeństwa: klatka piersiowa. Wytyczne
Komisja Europejska. UE zintensyfikuje walkę z nowotworami, którym można zapobiegać poprzez szczepienia, w ramach europejskiego planu „Pokonajmy raka”. 21 czerwca 2024 r. Aktualności
Brenner DR, Boffetta P, Duell EJ i in. Wcześniejsze choroby płuc a ryzyko raka płuc: analiza zbiorcza przeprowadzona przez Międzynarodowe Konsorcjum ds. Raka Płuc. American Journal of Epidemiology. 2012;176(7):573-585. Streszczenie
Liu Z, Mahale P, Engels EA. Sepsa a ryzyko zachorowania na nowotwór wśród osób starszych w Stanach Zjednoczonych. Clinical Infectious Diseases. 2019;68(5):717-724. Streszczenie
Garassino MC, Whisenant JG, Huang LC i in. COVID-19 u pacjentów z nowotworami złośliwymi klatki piersiowej (TERAVOLT): pierwsze wyniki międzynarodowego badania kohortowego opartego na danych z rejestru. The Lancet Oncology. 2020;21(7):914-922. Artykuł
Chia SB, Johnson BJ, Hu J i in. Wirusowe infekcje dróg oddechowych aktywują komórki przerzutowego raka piersi w płucach. Nature. 2025;645:496-506. Streszczenie i wiadomości z UMC Utrecht