9 wniosków dla społeczności osób dotkniętych rakiem płuc wynikających z nowego raportu WHO na temat nowotworów

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała raport „Global Status Report on Cancer 2026”, w którym przeanalizowano, w jaki sposób poszczególne kraje zajmują się profilaktyką, diagnostyką i leczeniem nowotworów, a także wskazano obszary, w których osiągnięto postępy oraz te, w których nadal istnieją znaczne braki.

Dla osób dotkniętych rakiem płuc raport zawiera szereg ustaleń, które mają szczególne znaczenie.

1. Rak płuc pozostaje główną przyczyną zgonów z powodu nowotworów

Rak płuc nadal powoduje więcej zgonów niż jakikolwiek inny nowotwór na całym świecie.

Nadal jest to jeden z najczęściej diagnozowanych nowotworów zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet, a liczba zgonów z jego powodu przewyższa liczbę zgonów spowodowanych rakiem piersi, rakiem jelita grubego czy rakiem prostaty.

Zmniejszenie tego obciążenia będzie wymagało dalszych inwestycji w profilaktykę, wczesną diagnostykę, skuteczne leczenie oraz opiekę wspomagającą.

2. Dostęp do operacji w przypadku raka płuc nadal nie jest równy

Dla wielu osób, u których zdiagnozowano raka płuc we wczesnym stadium, operacja stanowi największą szansę na wyleczenie.

Z raportu wynika, że dostęp do operacji w przypadku raka płuc nadal jest nierównomierny. W krajach o niskim, dolnym średnim i górnym średnim dochodzie operacje w przypadku raka płuc są uwzględniane w publicznych pakietach świadczeń zdrowotnych rzadziej niż operacje w przypadku raka piersi lub raka szyjki macicy.

Podkreśla to znaczenie wzmocnienia opieki onkologicznej, tak aby ludzie mieli dostęp do potencjalnie leczniczego leczenia wtedy, gdy tego potrzebują.

3. Badania przesiewowe w kierunku raka płuc są najmniej dostępne ze wszystkich

Badania przesiewowe pozwalają wykryć raka płuc na wcześniejszym etapie, kiedy leczenie jest skuteczniejsze. Jednak z raportu wynika, że badania przesiewowe w kierunku raka płuc i raka jelita grubego są realizowane w najmniejszym stopniu spośród wszystkich nowotworów na świecie. Tam, gdzie prowadzone są badania przesiewowe w kierunku raka płuc, zazwyczaj obejmują one jedynie osoby z grupy wysokiego ryzyka, przy użyciu niskodawkowych tomografii komputerowych, i to głównie w środowiskach o wyższych dochodach. Wyeliminowanie tej luki, w tym nierówności występujących w całej Europie, stanowi jedną z najbardziej oczywistych szans na poprawę wyników leczenia raka płuc.

4. Późne wykrycie raka płuc kosztuje życie

Wciąż zbyt wiele przypadków raka płuc wykrywa się zbyt późno. Raport wskazuje, że gdy nowotwór wykrywa się w wyniku zgłoszenia na oddział ratunkowy, a nie w ramach diagnostyki w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, rokowania są znacznie gorsze – w przypadku raka płuc wskaźnik nadmiernej śmiertelności wynosi 4,0. Wcześniejsza diagnoza wiąże się zarówno z niższymi kosztami leczenia, jak i lepszymi szansami na przeżycie, co sprawia, że szybsze skierowanie pacjenta do specjalisty oraz skrócenie ścieżek diagnostycznych mają kluczowe znaczenie dla poprawy wyników leczenia osób dotkniętych rakiem płuc.

5. Europa nadal boryka się z nieproporcjonalnie dużym obciążeniem nowotworowym

W Europie mieszka około 9% światowej populacji, ale odnotowuje się tu około 21% wszystkich przypadków nowotworów na świecie oraz 20% zgonów z powodu nowotworów.

Dane te pokazują, dlaczego dalsze inwestycje w profilaktykę, diagnostykę i leczenie nowotworów pozostają priorytetem w całej Europie.

6. Profilaktyka raka płuc to coś więcej niż tylko zaprzestanie palenia

W raporcie doceniono postępy w ograniczaniu palenia tytoniu, przy czym w wielu częściach świata wskaźniki palenia nadal spadają.

Podkreśla się w nim również, że zanieczyszczenie powietrza stanowi istotny czynnik rakotwórczy. Zanieczyszczenie powietrza drobnymi cząstkami stałymi (PM2,5) zwiększa ryzyko zachorowania na raka płuc, a oczekuje się, że zmiany klimatyczne spowodują wzrost narażenia na te cząstki w wyniku częstszych pożarów lasów i innych zmian środowiskowych.

Zapobieganie rakowi płuc oznacza zajęcie się szeregiem czynników ryzyka, a nie tylko samym paleniem.

7. Zbyt wiele osób wciąż nie ma dostępu do potrzebnej im opieki

W raporcie wskazano na utrzymujące się nierówności w dostępie do profilaktyki, diagnostyki, leczenia i opieki wspomagającej.

W raporcie zaznaczono również, że obecnie mniej niż co trzecie państwo uwzględnia opiekę onkologiczną w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego.

Postępy naukowe radykalnie zmieniły sposób leczenia nowotworów w ostatnich latach, jednak dostęp do tej opieki nadal znacznie się różni w poszczególnych krajach.

8. Nie można pomijać kwestii zdrowia psychicznego i dobrobytu finansowego

WHO przeprowadziła swoje pierwsze globalne badanie osób dotkniętych rakiem.

Z badania wynika, że co najmniej 45% osób borykało się z trudnościami finansowymi, ponad połowa zgłaszała problemy ze zdrowiem psychicznym, a niemal wszyscy opiekunowie opisywali znaczne obciążenie.

Wyniki te odzwierciedlają szerszy wpływ nowotworów na jednostki i rodziny, wykraczający poza samą diagnozę i leczenie.

9. Walka z rakiem wymaga zarówno solidnych systemów opieki zdrowotnej, jak i innowacji

W sprawozdaniu wzywa się do dalszych inwestycji w badania naukowe i innowacje, ale także w systemy opieki zdrowotnej niezbędne do zapewnienia profilaktyki, diagnostyki, leczenia, rehabilitacji, opieki paliatywnej oraz długoterminowego wsparcia.

Można oprzeć się na rzeczywistych postępach: w raporcie przypisuje się immunoterapii zasługę zwiększenia pięcioletniego wskaźnika przeżywalności w przypadku zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca z około 5% do 10% przed 2015 r. do 20%–30% obecnie, co pokazuje, jakie korzyści może przynieść terminowy dostęp do nowoczesnego leczenia.

Zaleca się również, aby osoby dotknięte chorobą nowotworową znalazły się w centrum polityki onkologicznej i procesu podejmowania decyzji.

Perspektywy na przyszłość

Raport WHO wskazuje, że postępy w walce z rakiem są nadal odnotowywane, jednak nie wszyscy mają do nich równy dostęp.

Dla społeczności osób dotkniętych rakiem płuc poprawa wyników leczenia zależy nie tylko od opracowywania nowych metod leczenia. Zależy ona również od zmniejszenia nierówności, poprawy dostępu do badań przesiewowych i diagnostyki, zapewnienia terminowego leczenia, wspierania jakości życia oraz wsłuchiwania się w doświadczenia osób dotkniętych rakiem płuc.

Źródła

• Światowa Organizacja Zdrowia – Raport o globalnej sytuacji w zakresie nowotworów 2026: Przyszłość, którą wspólnie wybieramy (pełna wersja raportu).  

• Komunikat prasowy WHO i IARC: WHO wzywa do podjęcia pilnych działań, ponieważ przewiduje się, że do 2050 r. liczba nowych przypadków raka wzrośnie niemal dwukrotnie 

Więcej informacji

• Gorętsze lata, bardziej zanieczyszczone powietrze: fale upałów a rak płuc w Europie – Jak zmiany klimatu i zanieczyszczenie powietrza odgrywają coraz większą rolę w profilaktyce raka płuc.  

• Zanieczyszczenie powietrza a rak płuc w Europie: co wynika z aktualnych badań – Bliższe spojrzenie na najnowsze dane wskazujące na związek między zanieczyszczeniem powietrza a rakiem płuc. 

• Czy starzejące się komórki płuc mogą zwiększać ryzyko zachorowania na raka płuc? – Najnowsze badania dotyczące wpływu starzenia się na rozwój raka płuc. 

• Rak płuc a zdrowie serca: zrozumienie wzajemnego związku – dlaczego zdrowie układu sercowo-naczyniowego ma znaczenie dla osób dotkniętych rakiem płuc. 

• 11. raport „Lung Cancer Europe”: Rak płuc a zdrowie psychiczne – Wyniki badań przeprowadzonych wśród ponad 2 200 osób dotkniętych rakiem płuc w całej Europie, poświęcone wpływowi raka płuc na zdrowie psychiczne.