Zdrowie jamy ustnej podczas leczenia raka płuc: co wynika z badań naukowych
Zdrowie jamy ustnej a leczenie nowotworów
W komentarzu klinicznym opublikowanym w czasopiśmie „JAMA Oncology” w marcu 2026 r. zebrano dostępne dane dotyczące zdrowia jamy ustnej podczas leczenia nowotworów (Maret, Epstein i Vigarios, 2026). Omówiono w nim takie zagadnienia, jak owrzodzenia jamy ustnej, suchość w ustach, próchnica, zmiany w odczuwaniu smaku oraz infekcje jamy ustnej. Zaleca się przeprowadzenie kontroli stomatologicznej przed rozpoczęciem leczenia.
W komentarzu szeroko omówiono leczenie nowotworów. Dane dotyczące konkretnie raka płuc są uderzające.
Jak często występują działania niepożądane ze strony jamy ustnej w przypadku raka płuc?
Od 46% do 77% osób z rakiem płuc doświadcza zmian w odczuwaniu smaku w trakcie leczenia (Spencer i in., 2021). W przypadku osób z niedrobnokomórkowym rakiem płuc (NSCLC) 35% zgłasza zmiany w odczuwaniu smaku jeszcze przed rozpoczęciem leczenia (Turcott i in., 2020).
U ponad 1 na 5 osób z rakiem płuc, u których pojawiają się owrzodzenia jamy ustnej, konieczne jest w związku z tym zmniejszenie dawki leku lub przerwanie leczenia (Taylor and Francis, 2025).
Skutki uboczne ze strony jamy ustnej mogą spowodować przerwanie leczenia.
Co się dzieje w zależności od rodzaju leczenia
Chemioterapia
Chemioterapia uszkadza szybko rosnące komórki, w tym komórki wyściełające jamę ustną. Odnotowane skutki uboczne to owrzodzenia jamy ustnej (zapalenie błony śluzowej jamy ustnej), suchość w ustach (kserostomia), zaburzenia smaku, trudności w połykaniu, infekcje jamy ustnej oraz przyspieszona próchnica zębów.
Suchość w ustach powoduje zmniejszenie ilości śliny, która w normalnych warunkach chroni zęby. Bez niej szybko mogą pojawić się ubytki.
Terapia celowana
Terapie celowane wiążą się z pewnymi zagrożeniami dla zdrowia jamy ustnej. Wśród osób przyjmujących afatynib, lek stosowany w terapii celowanej EGFR, owrzodzenia jamy ustnej występują u 52–72% pacjentów (Benitez Majano i in., 2018). W przypadku osimertynibu odsetek ten wynosi około 12%.
Zmiany w odczuwaniu smaku są szczególnie związane z niektórymi inhibitorami ALK+. W przypadku kryzotynibu istnieje dobrze udokumentowany związek ze zmianami w odczuwaniu smaku (dysgeuzja). Częstość występowania tego objawu wydaje się niższa w przypadku alectinibu (Spencer i in., 2021).
Toksyczność doustna wynikająca ze stosowania terapii celowanych różni się klinicznie od tej wywołanej chemioterapią i należy ją rozpoznawać oraz leczyć odpowiednio do tych różnic.
Immunoterapia
Immunoterapia może powodować związane z układem odpornościowym działania niepożądane w jamie ustnej. W przypadku stosowania inhibitorów punktów kontrolnych odnotowano przypadki reakcji lichenoidowych jamy ustnej, czyli reakcji immunologicznej wpływającej na błonę śluzową jamy ustnej. Odnotowano również owrzodzenia jamy ustnej, suchość w ustach oraz zaburzenia smaku. Zjawiska te różnią się pod względem mechanizmu działania od problemów z jamą ustną związanych z chemioterapią i mogą wymagać innego postępowania.
Skutki wtórne
Zmiany w odczuwaniu smaku i ból w jamie ustnej utrudniają spożywanie posiłków. Niedostateczne odżywianie wpływa na to, jak dobrze pacjenci znoszą leczenie i jak szybko dochodzą do siebie po nim.
Suchość w ustach przyspiesza powstawanie próchnicy. W komentarzu opublikowanym w czasopiśmie „JAMA Oncology” zauważono, że niektóre skutki leczenia nowotworów dla zdrowia jamy ustnej mogą mieć charakter trwały, co wymaga wzmożonej opieki stomatologicznej jeszcze długo po zakończeniu leczenia (Maret i in., 2026).
Nieleczone działania niepożądane ze strony jamy ustnej mogą wpływać na to, czy pacjenci będą w stanie kontynuować leczenie w zaplanowanej dawce i zgodnie z harmonogramem.
Zdrowie jamy ustnej a jakość życia
Jedzenie ma charakter społeczny. Jest to jeden ze sposobów, dzięki którym ludzie zachowują poczucie normalności w trakcie leczenia. Kiedy jedzenie nie smakuje tak jak zwykle lub jedzenie sprawia ból, ma to wpływ nie tylko na odżywianie.
Badania wskazują, że osoby doświadczające zmian w odczuwaniu smaku podczas leczenia raka płuc osiągają znacznie gorsze wyniki wskaźników jakości życia, w tym w zakresie apetytu, nudności, funkcjonowania społecznego oraz pełnienia ról społecznych (Spencer i in., 2021).
Skutki uboczne związane z jamą ustną należą również do tych, o których pacjenci najrzadziej informują swój zespół opieki medycznej. Często radzą sobie z nimi w domu, w milczeniu, bez wsparcia medycznego.
Onkologia wspierająca powstała właśnie po to, by wypełnić tę lukę. Zdrowie jamy ustnej stanowi jej część.
Co zalecają wytyczne kliniczne
Poniższe informacje odzwierciedlają opublikowane wytyczne kliniczne oraz wyniki badań naukowych poddanych recenzji.
Zdecydowanie zaleca się wykonanie badania stomatologicznego przed rozpoczęciem leczenia (Maret i in., JAMA Oncology, 2026).
Przed rozpoczęciem leczenia pacjenci powinni zostać poinformowani o tym, jakie działania niepożądane związane z przyjmowaniem leków doustnych wiążą się z ich konkretnym leczeniem (MASCC/ISOO, 2025). Ryzyko różni się w zależności od rodzaju leczenia.
W miarę możliwości zespoły opieki powinny angażować specjalistów ds. zdrowia jamy ustnej lub kierować pacjentów do nich (MASCC/ISOO, 2025).
Regularna pielęgnacja jamy ustnej w trakcie leczenia może zmniejszyć nasilenie skutków ubocznych (NCI, 2024).
Jeśli podczas leczenia wystąpią u Ciebie dolegliwości w jamie ustnej, poinformuj o tym swój zespół opieki. Można wiele zrobić, aby Ci pomóc, a te skutki uboczne da się opanować.
Źródła
Oświadczenie MASCC/ISOO dotyczące praktyki klinicznej, 2025 r.
Wytyczne NCI dotyczące powikłań jamy ustnej związanych z terapiami onkologicznymi, 2024 r.