Parlament Europejski poparł nowe przepisy mające na celu ograniczenie narażenia pracowników na działanie substancji rakotwórczych w całej UE.
Głosowanie odbyło się 6 października 2026 r. – 499 posłów do Parlamentu Europejskiego zagłosowało za, 49 przeciw, a 104 wstrzymało się od głosu. Jest to kolejny krok w kierunku aktualizacji unijnych przepisów dotyczących substancji rakotwórczych, mutagennych i substancji mogących wpływać na rozrodczość w miejscu pracy.
Jedna liczba naprawdę rzuca się w oczy. Komisja Europejska szacuje, że dzięki tym środkom w ciągu najbliższych 40 lat uda się zapobiec około 1 700 przypadkom raka płuc oraz około 19 000 innych chorób związanych z pracą.
Są to przewidywane przyszłe korzyści, a nie przypadki, którym już zapobieżono.
To sprawia, że jest to coś znacznie więcej niż tylko techniczna aktualizacja przepisów dotyczących miejsca pracy. Jest to również historia dotycząca profilaktyki raka płuc.
Co się zmieniło?
Akt prawny ten stanowi szóstą nowelizację dyrektywy UE w sprawie substancji rakotwórczych, mutagennych i działających szkodliwie na rozrodczość.
Zaktualizowane przepisy wprowadzają nowe lub bardziej rygorystyczne dopuszczalne wartości narażenia w miejscu pracy dla substancji takich jak kobalt i nieorganiczne związki kobaltu, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, 1,4-dioksan oraz izopren.
Można je znaleźć lub wykorzystać w takich branżach, jak produkcja akumulatorów, produkcja stali i metali, przemysł chemiczny, przemysł tekstylny oraz produkcja wyrobów gumowych.
Przepisy te wyraźniej włączają również niektóre rodzaje dymów spawalniczych do zakresu stosowania dyrektywy oraz zaostrzają wymagania dotyczące środków ochrony indywidualnej.
Więcej informacji na temat tych środków można znaleźć w przeglądzie szóstej rewizji przygotowanym przez Parlament Europejski.
Przepisy te nie weszły jeszcze w pełni w życie. Rada musi jeszcze sfinalizować proces ich formalnego przyjęcia. Następnie państwa członkowskie będą musiały wdrożyć te wymogi do prawa krajowego.
Jak duże jest narażenie pracowników na czynniki ryzyka zachorowania na raka w Europie?
Większe, niż wielu ludziom może się wydawać.
Badanie narażenia pracowników przeprowadzone przez EU-OSHA stanowi jeden z najdokładniejszych dotychczasowych obrazów narażenia zawodowego na czynniki ryzyka raka w Europie.
Z badania wynika, że 46,6 mln pracowników było prawdopodobnie narażonych na co najmniej jeden czynnik ryzyka zachorowania na raka w ciągu ostatniego tygodnia pracy.
Prawdopodobnie ponad jedna czwarta osób miała kontakt z co najmniej dwoma z nich.
Do najczęstszych narażeń należały:
promieniowanie ultrafioletowe pochodzenia słonecznego
spaliny z silnika wysokoprężnego
benzen
krzemionka krystaliczna w postaci cząstek respirabilnych
formaldehyd.
Badanie objęło pracowników w Niemczech, Irlandii, Hiszpanii, Francji, na Węgrzech i w Finlandii i dotyczyło prawie 100 milionów pracowników.
Nie u każdej osoby narażonej na działanie czynnika rakotwórczego rozwinie się nowotwór – narażenie i choroba to nie to samo.
Wynika z tego jednak, jak powszechne jest nadal narażenie pracowników na znane czynniki ryzyka raka.
Które czynniki narażenia w miejscu pracy są powiązane z rakiem płuc?
Nie ma jednego rodzaju pracy ani branży, z którą wiązałby się rak płuc spowodowany czynnikami zawodowymi.
W broszurze informacyjnej „Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem” poświęconej narażeniu zawodowemu wymieniono szereg czynników narażenia w miejscu pracy powiązanych z rakiem płuc.
Należą do nich:
azbest
krzemionka krystaliczna w postaci cząstek respirabilnych
opary spawalnicze
spaliny z silnika wysokoprężnego
arsen
chrom
nikiel
kadm
radon
wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne.
Ryzyko to może występować w różnych branżach, w tym w budownictwie, przemyśle wytwórczym, górnictwie, transporcie i gospodarce odpadami.
Poziom ryzyka zależy od substancji, stopnia narażenia, czasu trwania narażenia oraz stosowanych środków ochronnych.
Dlaczego rak płuc stanowi część problemów związanych z nowotworami zawodowymi
Nowotwory związane z pracą pozostają poważnym problemem zdrowotnym w Europie.
EU-OSHA określa nowotwory zawodowe jako główną przyczynę zgonów związanych z pracą w UE.
Rak płuc stanowi istotną część tego obrazu.
To jeden z powodów, dla których najnowsze zmiany w UE mają tak duże znaczenie. Od wielu lat wiadomo, że narażenie w miejscu pracy może powodować raka. Zmienia się jednak sposób, w jaki Europa mierzy te narażenia, oraz stopień, w jakim niektóre z nich są kontrolowane.
UE dysponuje obecnie znacznie lepszymi danymi na temat tego, gdzie dochodzi do narażenia, które grupy pracowników są nim dotknięte oraz gdzie środki zapobiegawcze mogą okazać się niewystarczające.
Te lepsze dane mogą teraz posłużyć jako podstawa dla przyszłych działań profilaktycznych i regulacyjnych, obok dowodów naukowych wykorzystywanych już obecnie do ustalania dopuszczalnych wartości narażenia w miejscu pracy.
Dlaczego ma to tak duże znaczenie dla profilaktyki raka płuc
O profilaktyce raka płuc mówi się czasem tak, jakby chodziło w niej głównie o indywidualne zachowania.
To coś więcej niż tylko to.
Ludzie mogą być narażeni na działanie czynników rakotwórczych poprzez powietrze, którym oddychają, miejsca, w których mieszkają, oraz wykonywaną pracę.
W miejscu pracy ograniczenie narażenia często zależy od pracodawców, organów regulacyjnych i rządów. Może to wiązać się ze zmianą procesów przemysłowych, poprawą wentylacji, ograniczeniem narażenia u źródła lub zapewnieniem odpowiedniego sprzętu ochronnego.
Właśnie dlatego kwestia bezpieczeństwa w miejscu pracy powinna być poruszana w kontekście profilaktyki raka płuc.
Nowe przepisy nie wyeliminują wszystkich zagrożeń związanych z rakiem płuc wynikających z wykonywanego zawodu. Dotyczą one konkretnych substancji i procesów, podczas gdy inne zagrożenia są już uregulowane w odrębnych aktach prawnych.
Głosowanie 6 października ma jednak duże znaczenie, ponieważ przybliża wprowadzenie kolejnego zestawu środków ochronnych do rangi prawa w całej UE.
Zapobieganie oznacza również zapobieganie narażeniu
Zmniejszenie obciążenia związanego z rakiem płuc oznacza wyjście poza ramy jednego czynnika ryzyka lub jednej metody profilaktyki.
Badania przesiewowe i wczesne wykrywanie mają kluczowe znaczenie. Podobnie jak czystsze powietrze, bezpieczniejsze miejsca pracy i lepsza ochrona przed znanymi czynnikami rakotwórczymi.
To ostatnie głosowanie w UE stanowi jeden z elementów tego procesu.
Kolejnym krokiem jest formalne przyjęcie przepisów, a następnie ich wdrożenie w państwach członkowskich. Prawdziwym sprawdzianem będzie to, czy zaostrzone przepisy przyczynią się do zmniejszenia narażenia w miejscach pracy w całej Europie.