Badania wykazały, że szersze badania biomarkerów wiążą się z dłuższym czasem przeżycia w przypadku raka płuc

Autor: Lung Cancer Europe
Opublikowano 13 listopada 2026 r. Ostatnia aktualizacja: 13 listopada 2026 r.

Badania biomarkerów polegają na analizie DNA guza płuca w celu ustalenia, czy występuje w nim mutacja i jaka to mutacja. Wynik badania decyduje o tym, czy pacjentowi można zaproponować leczenie celowane dostosowane do tej konkretnej mutacji, zamiast samej chemioterapii. Nowe dane opublikowane w tym miesiącu rzucają światło na od dawna nurtujące pytanie dotyczące opieki nad chorymi na raka płuc w całej Europie: czy szeroko zakrojone badania obejmujące wiele mutacji jednocześnie, zamiast badania jednej lub dwóch naraz, faktycznie wpływają na wyniki leczenia oraz kto w Europie ma dostęp do takich kompleksowych badań.

W niniejszym artykule wyjaśniono, które mutacje są przyczyną niedrobnokomórkowego raka płuca, jakie wnioski płyną z najnowszych badań dotyczących przeżywalności oraz jak duże są nadal różnice w dostępie do badań diagnostycznych w poszczególnych krajach europejskich.

Najważniejsze punkty

Naukowiec w fartuchu laboratoryjnym i okularach ochronnych, zajmujący się oznaczonymi probówkami z próbkami przeznaczonymi do badań nad biomarkerami raka płuc
  • Badania biomarkerów pozwalają zidentyfikować mutację odpowiedzialną za rozwój nowotworu, taką jak EGFR, ALK, ROS1, KRAS G12C, MET, RET lub BRAF, dzięki czemu można dobrać odpowiednie leczenie.

  • W nowym badaniu opublikowanym 12 listopada 2026 r. w czasopiśmie „JNCCN” stwierdzono, że szeroko zakrojone sekwencjonowanie genomu przed rozpoczęciem terapii pierwszego rzutu wiązało się ze znacznie dłuższą medianą całkowitego czasu przeżycia (16 vs 14 miesięcy; skorygowany współczynnik ryzyka 0,91) oraz przeżycia bez progresji choroby (6,4 vs 6,0 miesięcy) w przypadku zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca, co wykazało przeprowadzone w warunkach rzeczywistych badanie w Stanach Zjednoczonych obejmujące ponad 35 000 pacjentów.

  • W wielu krajach europejskich odnotowuje się wysoki odsetek badań w kierunku EGFR, ALK i ROS1, jednak badania w kierunku nowszych biomarkerów, takich jak RET, BRAF i KRAS G12C, pozostają znacznie w tyle.

  • Dostępność terapii ukierunkowanych różni się w zależności od kraju, nawet w przypadkach, gdy mutacja została wiarygodnie wykryta.

  • Atlas dostępu do leczenia organizacji Lung Cancer Europe śledzi te luki w poszczególnych krajach.

Które mutacje powodują raka płuc?

Rak płuca niedrobnokomórkowy stanowi około 85% wszystkich nowotworów płuc, a u większości osób diagnozę stawia się dopiero wtedy, gdy choroba już się rozprzestrzeniła (de Jager i in., 2024). Coraz więcej przypadków tego nowotworu wynika z pojedynczej, możliwej do zidentyfikowania mutacji, a dla każdego z nich istnieje już – lub wkrótce będzie – dostępne leczenie celowane.

Biomarker Przybliżona częstość występowania w przypadku NSCLC (Europa) Źródło
EGFRod 12 do 15%de Jager i in., 2024
KRAS (wszystkie podtypy)od 26 do 41%, w tym mutacja KRAS G12C występująca w 12–17% przypadkówde Jager i in., 2024
ALKod 2 do 5%de Jager i in., 2024
BRAFod 2 do 4%de Jager i in., 2024
Pominięcie eksonu 14 genu METod 1 do 3%de Jager i in., 2024
RETod 1 do 3%de Jager i in., 2024
ROS1około 1–2% na całym świecieFois i in., 2021

Na szczególną uwagę zasługuje mutacja KRAS G12C. Przez lata mutacje KRAS jako grupa były postrzegane jako niemożliwe do leczenia farmakologicznego, więc badania w kierunku ich wykrycia miały niewielkie praktyczne znaczenie. Inhibitory KRAS G12C zmieniły tę sytuację, a podtyp ten ma obecnie w kilku krajach własną ścieżkę leczenia celowanego, dlatego też jest on monitorowany oddzielnie od ogółu mutacji KRAS.

Organizacja Lung Cancer Europe zajmowała się poszczególnymi biomarkerami w miarę zmian w strategiach terapeutycznych, w tym rakiem płuc z fuzją RET oraz kwestiami dostępności w Europie, które pojawiły się w związku z zatwierdzeniem w 2026 r. w Stanach Zjednoczonych nowego inhibitora ROS1.

Sekwencjonowanie całego genomu a badanie pojedynczych genów

Istnieją dwa ogólne podejścia do badań biomarkerów. Badania pojedynczych genów lub badania sekwencyjne pozwalają na sprawdzenie jednej mutacji na raz, często zaczynając od najczęściej występujących i kończąc, gdy wynik okaże się pozytywny. Szeroko zakrojone sekwencjonowanie genomowe, nazywane czasem kompleksowym profilowaniem genomowym lub sekwencjonowaniem nowej generacji, pozwala na odczytanie dziesiątek lub setek genów z jednej próbki w ramach jednego przebiegu.

Badania sekwencyjne mogą ogólnie trwać dłużej, jeśli konieczne jest wykluczenie kilku genów jeden po drugim, a w przypadku przedwczesnego zakończenia badań istnieje ryzyko przeoczenia rzadszej mutacji. Sekwencjonowanie szerokie polega na pobraniu próbki guza i jednoczesnym zbadaniu wszystkich klinicznie istotnych czynników, co ma największe znaczenie w przypadku mutacji, które pojedynczo są rzadkie, ale łącznie stanowią obecnie znaczną część przypadków raka płuc.

Czy szersze badania przesiewowe zwiększają przeżywalność? Najnowsze dane JNCCN

Badanie opublikowane w listopadowym numerze czasopisma „Journal of the National Comprehensive Cancer Network” z 2026 r. dostarcza dowodów opartych na rzeczywistych danych dotyczących tej kwestii. Badanie, prowadzone pod kierownictwem Patricii Mae G. Santos i współautora Ravi B. Parikha z Wydziału Medycznego Uniwersytetu Emory oraz Instytutu Onkologii Winship, wykorzystało bazę danych Flatiron Health Research Database do obserwacji ponad 35 000 osób leczonych z powodu zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca w amerykańskich placówkach medycznych i ośrodkach akademickich w latach 2016–2022.

Osoby, u których przed rozpoczęciem terapii pierwszego rzutu przeprowadzono szeroko zakrojone sekwencjonowanie genomu – obejmujące dziesiątki lub setki genów – charakteryzowały się dłuższą medianą całkowitego czasu przeżycia niż osoby, u których wykonano ograniczone badanie obejmujące jedynie jeden lub dwa geny: 16 miesięcy w porównaniu z 14 miesiącami (skorygowany współczynnik ryzyka 0,91, 95% CI 0,86–0,95). Przeżycie bez progresji choroby również było dłuższe: 6,4 miesiąca w porównaniu z 6,0 miesiąca (skorygowany współczynnik ryzyka 0,96, 95% przedział ufności od 0,92 do 1,00). Szeroko zakrojone badania wiązały się ze znacznie wyższym odsetkiem wyników pozytywnych pod kątem mutacji umożliwiającej podjęcie działań terapeutycznych – 60% w porównaniu z 22% – oraz z częstszym stosowaniem terapii celowanej – 19% w porównaniu z 16%. Korzyść ta utrzymywała się, gdy badania przeprowadzono przed leczeniem pierwszego rzutu, ale nie w dopasowanej analizie dotyczącej leczenia drugiego rzutu, więc wydaje się, że moment przeprowadzenia badań ma równie duże znaczenie, jak sam fakt przeprowadzenia szerszych badań.

„Odpowiednie badanie, przeprowadzone wcześnie, może otworzyć drogę do metod leczenia, które w przeciwnym razie mogłyby zostać pominięte” – powiedział Parikh. Santos dodał, że „zakres ubezpieczenia powinien odpowiadać dowodom naukowym” i zasugerował, aby pacjenci zadali swojemu zespołowi medycznemu bezpośrednie pytanie: czy mój nowotwór został poddany kompleksowym badaniom biomarkerów? Heather Hampel z City of Hope, niezależna komentatorka niezaangażowana w badania, zauważyła, że siła tego badania polega na wykorzystaniu rzeczywistych elektronicznych danych medycznych w celu wykazania, że szeroko zakrojone sekwencjonowanie wiązało się z poprawą przeżywalności w tym kontekście.

Są to retrospektywne dane z rzeczywistej praktyki w Stanach Zjednoczonych, a nie wyniki badania z randomizacją, więc wskazują one raczej na związek niż na dowód, że sama szersza diagnostyka była przyczyną różnicy w przeżywalności. Autorzy przeprowadzili analizy wrażliwości, w tym analizę z wykorzystaniem zmiennych instrumentalnych opartą na wskaźniku przeprowadzanych badań w poszczególnych placówkach, i uzyskali spójne wyniki, co wzmacnia przekonanie, że różnicy tej nie da się wyjaśnić wyłącznie tym, że zdrowsi pacjenci z większym prawdopodobieństwem poddawani są od początku szerszej diagnostyce. Nawet biorąc pod uwagę to zastrzeżenie, znacząca różnica w przeżywalności wśród ponad 35 000 osób, w połączeniu z wyraźną luką w stosowaniu terapii celowanych oraz w wykrywaniu mutacji umożliwiających podjęcie działań, stanowi sygnał dla systemów opieki zdrowotnej, które wciąż zastanawiają się, w jakim zakresie finansować badania genomowe, w tym w całej Europie.

Czy badania biomarkerów są standardem w całej Europie?

Wszystkie 11 krajów europejskich zbadanych przez de Jagera i współpracowników (2024) posiada krajowe wytyczne dotyczące badań nad biomarkerami prognostycznymi, a badania na obecność EGFR, ALK i ROS1 są zalecane we wszystkich tych krajach. W praktyce zgłaszane wskaźniki przeprowadzania badań nadal znacznie się różnią, a dane, na których się opierają, pochodzą z różnych lat i zostały zebrane różnymi metodami w poszczególnych krajach, dlatego poniższe liczby należy traktować raczej jako ogólny obraz rozkładu niż ścisły ranking.

Kraj EGFR ALK ROS1 PD-L1
Anglia92%80%brak danych87%
Hiszpania91.4%80.1%56.2%58.1%
Słowenia91%87%86%od 74 do 91%
Czechy79.3%82.7%82.7%89.5%
Niemcy72.5%74.5%66.1%66.2%
Austria77.1%62.5%brak danychbrak danych
Francja53%46%34%17%
Belgia51%brak danychbrak danychbrak danych

Źródło: de Jager i in., „Lancet Regional Health Europe”, 2024 r., na podstawie opublikowanych danych krajowych z różnych lat.

Badania w kierunku nowszych biomarkerów pozostają znacznie w tyle. Odsetek badań RET wyniósł 26,9% w Niemczech i około 18–19% w Holandii, co stanowi wynik znacznie niższy od wskaźników dla EGFR i ALK w tych samych krajach. Autorzy opisują badania w kierunku mutacji BRAF, KRAS, MET i innych rzadziej występujących mutacji jako ogólnie nieliczne we wszystkich badanych krajach.

Kolejnym czynnikiem jest dostęp do samych terapii. W 11 badanych krajach inhibitory EGFR, ALK i ROS1 stanowią standardową terapię wszędzie, jednak dostęp do innych terapii celowanych w ramach standardowej opieki jest bardziej zróżnicowany: terapia celowana RET stanowi standard opieki w 8 z 11 krajów, terapia BRAF V600 w 9, terapia MET ekson 14 w 6, terapia KRAS G12C w 5, a amivantamab w 4. Wcześniejsze europejskie badanie dotyczące praktyk diagnostycznych (Thunnissen i in., 2020) wykazało, że w niektórych krajach, w tym w Wielkiej Brytanii, Rumunii i Serbii, badania w kierunku ROS1 nie były wówczas w ogóle dostępne, a firmy farmaceutyczne bezpośrednio finansowały badania w kierunku EGFR w kilku krajach, ponieważ krajowe systemy refundacji nie nadążały za potrzebami. Komisje molekularne ds. nowotworów, w ramach których specjaliści wspólnie interpretują złożone wyniki, są obecnie powszechnie stosowane, jednak de Jager i współpracownicy stwierdzili, że jedynie w nielicznych krajach, w tym w Niemczech i Holandii, istnieją krajowe wytyczne regulujące sposób ich funkcjonowania.

W obu publikacjach obserwuje się spójną tendencję: dostęp do badań i leczenia szybko poprawia się w przypadku biomarkerów zidentyfikowanych jako pierwsze – EGFR, ALK, ROS1 i PD-L1 – a w przypadku wszystkich zidentyfikowanych później następuje opóźnienie. Atlas dostępu do leczenia organizacji Lung Cancer Europe śledzi przebieg badań przesiewowych, badań biomarkerów oraz dostęp do leczenia w poszczególnych krajach i został stworzony właśnie po to, by uwidocznić tego rodzaju luki dla działaczy i decydentów.

Co należy zmienić

Dowody wskazują na jedno: szersze badania, przeprowadzane na wcześniejszym etapie, wiążą się z lepszymi wynikami leczenia i większą liczbą osób otrzymujących leczenie dostosowane do indywidualnych potrzeb, jednak dostęp do tych badań nadal w znacznym stopniu zależy od tego, gdzie dana osoba mieszka w Europie. Wyeliminowanie tej luki oznacza, że krajowe systemy refundacji muszą nadążać za nowymi biomarkerami w takim samym tempie, jak miało to miejsce w przypadku EGFR i ALK, zamiast pozostawiać firmom farmaceutycznym finansowanie badań na zasadzie doraźnej, a także oznacza, że wytyczne dotyczące molekularnych komisji onkologicznych powinny stać się normą, a nie wyjątkiem. Plan działania EFPIA na rok 2025 określa postępy na poziomie krajowym, które już są realizowane właśnie w tym zakresie, w tym przyspieszoną refundację biomarkerów w Belgii oraz refundację diagnostyki towarzyszącej w Niemczech.

Dostęp do leczenia, we wszystkich jego formach, stanowi centralny element działań rzeczniczych organizacji Lung Cancer Europe – od naszych corocznych raportów po „Atlas dostępu do leczenia”. Zapoznaj się z danymi dotyczącymi poszczególnych krajów zawartymi w „Atlasie dostępu do leczenia ”, aby porównać dostęp do badań i leczenia w miejscu, w którym pracujesz.

Organizacje członkowskie, które poruszają tę kwestię w rozmowach z krajowymi organami ds. zdrowia lub instytucjami zajmującymi się oceną technologii medycznych, mogą skontaktować się z organizacją Lung Cancer Europe w celu omówienia, w jaki sposób Atlas i przedstawione w nim dane mogą wesprzeć te rozmowy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy badanie biomarkerów to to samo, co badanie genetyczne pod kątem ryzyka zachorowania na nowotwór o podłożu dziedzicznym?

Nie. Badania biomarkerów w przypadku raka płuc dotyczą mutacji występujących w samym guzie, tzw. mutacji somatycznych, a nie mutacji odziedziczonych po rodzicach, tzw. mutacji germinalnych. Wynik badania biomarkerów nie dostarcza ani pacjentowi, ani jego krewnym żadnych informacji na temat dziedzicznego ryzyka zachorowania na raka.

Jak w praktyce przebiega badanie biomarkerów raka płuc?

W większości badań wykorzystuje się próbkę tkanki pobraną podczas biopsji lub operacji, którą bada się albo pojedynczo pod kątem jednego genu, albo w ramach szerokiego sekwencjonowania genomowego, pozwalającego na odczytanie wielu genów w jednym przebiegu. Gdy próbka tkanki jest zbyt mała lub niedostępna, zamiast niej lub równolegle z nią można zastosować biopsję płynną, czyli badanie krwi mające na celu wykrycie krążącego we krwi DNA nowotworu.

W przypadku których biomarkerów raka płuc dostępne są w Europie terapie ukierunkowane?

Terapie celowane skierowane przeciwko EGFR, ALK i ROS1 stanowią standardowe postępowanie we wszystkich krajach europejskich objętych badaniem przeprowadzonym przez de Jagera i współpracowników (2024). Terapie skierowane przeciwko mutacji BRAF V600, pominięciu eksonu 14 genu MET, RET oraz KRAS G12C są dostępne w niektórych krajach, ale nie we wszystkich, więc dostęp do nich zależy w dużej mierze od miejsca leczenia.

Czy każdy chory na raka płuc powinien poddać się badaniom w kierunku biomarkerów?

Badanie biomarkerów zaleca się wszystkim osobom, u których zdiagnozowano zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca, ponieważ jego wynik może w znacznym stopniu wpłynąć na wybór proponowanego leczenia. Ma ono mniejsze znaczenie w przypadku choroby we wczesnym stadium, leczonej wyłącznie chirurgicznie, oraz w przypadku drobnokomórkowego raka płuca, który charakteryzuje się odmiennymi cechami biologicznymi.

Czym jest mutacja KRAS G12C i dlaczego omawia się ją oddzielnie od innych mutacji genu KRAS?

KRAS G12C to specyficzny podtyp mutacji KRAS, występujący w około 12–17% przypadków niedrobnokomórkowego raka płuca w Europie. Mutacje KRAS jako grupa były przez długi czas uważane za niemożliwe do leczenia za pomocą terapii celowanej, dopóki inhibitory KRAS G12C nie trafiły do praktyki klinicznej, dlatego właśnie ten konkretny podtyp jest obecnie monitorowany i badany osobno.

Podsumowanie końcowe

Zgodnie z najnowszymi danymi z praktyki klinicznej szeroko zakrojone sekwencjonowanie genomu wiąże się z dłuższym czasem przeżycia i częstszym stosowaniem terapii celowanych w zaawansowanym niedrobnokomórkowym raku płuca. W całej Europie badania nad pierwszymi odkrytymi biomarkerami – EGFR, ALK i ROS1 – są powszechnie stosowane w kilku krajach, podczas gdy dostęp do badań i leczenia w przypadku RET, BRAF, MET i KRAS G12C nadal pozostaje w tyle. Wyeliminowanie tej luki jest kwestią dostosowania zasad refundacji i wytycznych do aktualnego stanu nauki, a nie kwestią skuteczności samych metod naukowych. Zapoznaj się z porównaniem dostępu do badań i leczenia w całej Europie w Atlasie dostępu do leczenia organizacji Lung Cancer Europe.

O organizacji Lung Cancer Europe

Lung Cancer Europe to paneuropejska organizacja rzecznicza działająca na rzecz równego dostępu do wysokiej jakości opieki onkologicznej w zakresie raka płuc w całej Europie. Naszymi członkami są krajowe organizacje rzecznicze zajmujące się rakiem płuc, a my przekazujemy ich dane i doświadczenia europejskim decydentom. Poprzez nasze coroczne raporty Lung Cancer Europe, naszą Kartę oraz kampanię „Get Checked!” działamy na rzecz poprawy diagnostyki, leczenia i wsparcia dla wszystkich osób dotkniętych rakiem płuc.

Bibliografia

  1. Santos PMG, Parikh RB i in. Szeroko zakrojone sekwencjonowanie genomowe a wyniki dotyczące przeżywalności w zaawansowanym niedrobnokomórkowym raku płuca w latach 2016–2022. Journal of the National Comprehensive Cancer Network. Listopad 2026 r. doi:10.6004/jnccn.2026.7043.

  2. de Jager VD, Timens W, Bayle A i in. Postępy w zakresie badań nad biomarkerami prognostycznymi i terapii celowanej w zaawansowanym niedrobnokomórkowym raku płuca oraz ich zastosowanie w krajach europejskich. Lancet Regional Health Europe. 2024;38:100838.

  3. Fois SS, Paliogiannis P, Zinellu A, Fois AG, Cossu A, Palmieri G. Epidemiologia molekularna głównych zmian genetycznych podlegających terapii farmakologicznej w niedrobnokomórkowym raku płuca. International Journal of Molecular Sciences. 2021;22(2):612.

  4. Thunnissen E i in. Badania biomarkerów raka płuc: perspektywa europejska. Translational Lung Cancer Research. 2020;9(3).

  5. Lung Cancer Europe. Rak płuc z fuzją RET: dziedzina, którą zmieniła nauka. 2026.

  6. Lung Cancer Europe. W Stanach Zjednoczonych zatwierdzono nowy lek na raka płuc z mutacją genu ROS1. Co dalej w Europie? 2026.

  7. Lung Cancer Europe. Atlas dostępu do leczenia.

  8. EFPIA. Rozwój precyzyjnego leczenia onkologicznego i badań diagnostycznych w Europie: oparty na dowodach naukowych plan działania dla podmiotów systemu opieki zdrowotnej mający na celu poprawę opieki onkologicznej . 2025.

Poprzedni
Poprzedni

Dlaczego samo określenie stopnia zaawansowania raka płuc może nie uwzględnić pacjentów z grupy wysokiego ryzyka

Dalej
Dalej

Co oznacza głosowanie nad planem walki z rakiem w Parlamencie Europejskim dla działań na rzecz ograniczenia palenia tytoniu?