Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe stanowi zagrożenie dla leczenia raka płuc, ponieważ niemal każdy etap terapii – od operacji po chemioterapię – opiera się na skutecznych antybiotykach. Najnowsze dane Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC), opublikowane z okazji Europejskiego Dnia Świadomości Antybiotykowej (18 listopada), który rozpoczyna Światowy Tydzień Świadomości Oporności na Środki Przeciwdrobnoustrojowe, wskazują, że Europa nadal pozostaje w tyle pod względem realizacji kilku celów wyznaczonych na rok 2030, a liczba zakażeń krwi wywołanych przez oporne na karbapenemy bakterie Klebsiella pneumoniae wzrosła o 72% od 2019 r.
W niniejszym artykule wyjaśniono, co wynika z nowych danych, dlaczego osoby chore na raka płuc są szczególnie narażone na zakażenia wywołane przez szczepy oporne oraz jakie działania na szczeblu europejskim sugerują te dane.
Najważniejsze punkty
Europa nie realizuje swoich celów w zakresie oporności na antybiotyki. Od 2019 r. liczba zakażeń krwi wywołanych przez szczepy Klebsiella pneumoniae oporne na karbapenemy wzrosła o 72%, a zakażeń wywołanych przez szczepy E. coli oporne na cefalosporyny trzeciej generacji – o 16,4% (ECDC, 2026).
Osoby chore na raka są narażone na większe ryzyko. Badanie opublikowane w 2025 roku w czasopiśmie „The Lancet Oncology” wykazało, że u osób chorych na raka odsetek zakażeń opornych na leczenie był nawet trzykrotnie wyższy niż u osób zdrowych.
Leczenie raka płuc opiera się na skutecznych antybiotykach. Zarówno zabiegi chirurgiczne, jak i chemioterapia oraz postępowanie w przypadku skutków ubocznych leczenia wymagają możliwości zapobiegania infekcjom i ich leczenia.
Dane dotyczące raka płuc są skąpe. Większość informacji na temat oporności w nowotworach pochodzi z badań nad nowotworami krwi, a oporność rzadko jest odnotowywana w przypadku zgonów osób chorych na raka.
Co pokazują dane ECDC z 2026 roku?
UE zrealizowała jeden z pięciu celów dotyczących oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe wyznaczonych na rok 2030, natomiast w przypadku pozostałych czterech celów pozostaje w tyle. Dyrektor ECDC Pamela Rendi-Wagner stwierdziła, że Europa nadal ma zaległości w realizacji kilku celów, i wezwała do przyspieszenia nadzoru genomowego, aby państwa mogły śledzić rozprzestrzenianie się opornych bakterii i szybciej podejmować odpowiednie działania.
Cele zostały wyznaczone przez Radę UE w czerwcu 2023 r., przy czym jako rok odniesienia przyjęto rok 2019. Najnowsze dane dotyczą roku 2025:
Całkowite zużycie antybiotyków: spadek o 5% (z 19,9 do 18,9 zdefiniowanych dawek dziennych na 1 000 osób dziennie), przy docelowym spadku o 20%.
Antybiotyki z grupy „Access” według klasyfikacji WHO: 62,5% stosowania, co stanowi wzrost z 61,1%, przy docelowym poziomie co najmniej 65%.
Zakażenia krwi wywołane przez MRSA: spadek o 19% (z 5,63 do 4,56 na 100 000 mieszkańców), co oznacza osiągnięcie celu, jakim było zmniejszenie liczby zachorowań o 15%.
Zakażenia krwi wywołane przez szczepy E. coli oporne na cefalosporyny trzeciej generacji: wzrost o 16,4% (z 10,42 do 12,13 na 100 000 mieszkańców), przy założonym celu zmniejszenia o 10%.
Zakażenia krwi wywołane przez Klebsiella pneumoniae oporną na karbapenemy: wzrost o 72% (z 2,18 do 3,75 na 100 000 mieszkańców), przy założonym celu zmniejszenia o 5%.
Źródło: ECDC, Postępy w realizacji celów na rok 2030 w zakresie zwalczania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, aktualizacja z 2026 r. (dane UE za rok 2025), opublikowano 18 listopada 2026 r.
Nawet wyniki dotyczące MRSA są niepewne: ECDC zwraca uwagę, że wzrost zachorowań w ciągu ostatnich dwóch lat zagraża tym postępom. ECDC odnotowuje również wzrost liczby szczepów E. coli opornych na karbapenemy zarówno w placówkach opieki zdrowotnej, jak i w społeczności.
Najszybciej rozprzestrzeniają się poważne zakażenia krwi wywołane przez bakterie, które coraz trudniej jest leczyć. Są to zakażenia, z którymi najtrudniej radzą sobie osoby z osłabionym układem odpornościowym, w tym wiele osób poddawanych leczeniu onkologicznemu.
Dlaczego osoby chore na raka płuc są bardziej podatne na infekcje?
Osoby chore na raka płuc są bardziej narażone na infekcje, ponieważ zarówno sama choroba, jak i jej leczenie osłabiają mechanizmy obronne organizmu. Chemioterapia, niektóre terapie celowane oraz sterydy osłabiają odporność, a częste wizyty w szpitalu oraz stosowanie takich urządzeń, jak cewniki moczowe i wkłucia dożylne, zwiększają narażenie na bakterie.
W raporcie Europejskiej Organizacji ds. Raka z 2026 r., zatytułowanym „Treating the Whole Patient” („Kompleksowe leczenie pacjenta”), podkreślono, że osoby chore na raka są od dwóch do pięciu razy bardziej narażone na zakażenia związane z opieką zdrowotną. Szczegółowo omówiliśmy wnioski płynące z tego raportu w naszym artykule poświęconym temu, dlaczego osoby chore na raka płuc są bardziej narażone na zakażenia szpitalne.
Rak płuc wiąże się ze szczególnym ryzykiem, ponieważ choroba ta dotyka narządu, w którym powstaje wiele poważnych infekcji. W duńskim badaniu obejmującym 7 479 osób, które w latach 1995–2011 przeszły operację z powodu raka płuc, stwierdzono, że u 3,6% z nich w ciągu 30 dni rozwinęło się zapalenie płuc. Wcześniejsze zapalenie płuc i przewlekła choroba płuc należały do najsilniejszych czynników ryzyka, a osoby, u których rozwinęło się zapalenie płuc, charakteryzowały się wyższą śmiertelnością w ciągu następnego roku (21,6% w porównaniu z 16,8%).
Jak powszechne są zakażenia oporne na leki u osób chorych na raka?
Osoby chore na raka znacznie częściej zapadają na zakażenia oporne na leki niż osoby zdrowe. W badaniu przeprowadzonym przez Konsorcjum ds. Raka i Oporności na Leki (Cancer and AMR Consortium), opublikowanym w czasopiśmie „The Lancet Oncology” w maju 2025 r., przeanalizowano ponad 1,6 miliona próbek bakteryjnych pobranych z 198 placówek ambulatoryjnych w Stanach Zjednoczonych. U osób chorych na raka odsetek zakażeń opornych na leki był nawet trzykrotnie wyższy, a niektóre kombinacje bakterii i miejsc zakażenia występowały ponad pięć razy częściej.
W ramach towarzyszącego przeglądu zakresowego opublikowanego w tym samym czasopiśmie przeanalizowano 274 badania z 52 krajów. Stwierdzono, że 35% zakażeń bakteryjnych u osób z nowotworami krwi było spowodowanych przez bakterie oporne na leki, a w 65% spośród 81 badań, w których odnotowano zgony, zakażenia oporne wiązały się z wyższą śmiertelnością.
Istnieje znacznie mniej danych dotyczących konkretnie raka płuc. Jedno z nielicznych badań pochodzi z Centrum Onkologii Uniwersytetu we Frankfurcie w Niemczech, w ramach którego obserwowano 295 osób z niedrobnokomórkowym rakiem płuc zdiagnozowanym w latach 2012–2016. U 8,1% pacjentów, u których wykryto bakterie wielolekooporne, mediana przeżycia wyniosła 7,8 miesiąca, w porównaniu z 23,9 miesiąca u osób, u których bakterii tych nie stwierdzono; pacjenci ci byli również bardziej narażeni na zgon z powodu zakażenia. Badanie miało niewielki zakres, było prowadzone w jednym ośrodku i miało charakter retrospektywny, a autorzy twierdzą, że wyniki wymagają potwierdzenia w większych grupach.
W jakich aspektach leczenia raka płuc niezbędne jest stosowanie skutecznych antybiotyków?
Prawie każdy aspekt opieki nad chorymi na raka płuc zależy od możliwości zapobiegania infekcjom i ich leczenia. Bez skutecznych antybiotyków zabiegi, które dziś są rutynowe, stają się znacznie bardziej ryzykowne.
Zabieg chirurgiczny. Zabieg chirurgiczny daje największą szansę na wyleczenie wielu osobom, u których zdiagnozowano raka płuc we wczesnym stadium. W miarę jak programy badań przesiewowych w kierunku raka płuc zyskują na popularności w całej Europie, coraz więcej osób będzie diagnozowanych na tyle wcześnie, by można było zaproponować im operację, a bezpieczeństwo zabiegu zależy od stosowania antybiotyków w celu zapobiegania i leczenia zapalenia płuc oraz zakażeń ran pooperacyjnych.
Chemioterapia. Chemioterapia może powodować neutropenię, czyli gwałtowny spadek liczby białych krwinek zwalczających infekcje. Gorączka występująca w przebiegu neutropenii wymaga pilnego leczenia antybiotykami, a oporność zwiększa prawdopodobieństwo, że pierwszy antybiotyk okaże się nieskuteczny. W portugalskim badaniu obejmującym 42 przypadki hospitalizacji z powodu gorączki neutropenicznej u osób z rakiem płuc antybiotyki pierwszego rzutu okazały się nieskuteczne w nieco ponad jednej czwartej przypadków.
Opieka wspomagająca. Cewniki, wkłucia dożylne i wielokrotne pobyty w szpitalu stanowią część leczenia wielu osób chorych na raka płuc. Każdy z tych elementów stanowi potencjalną drogę rozwoju infekcji.
Przemawiając podczas okrągłego stołu zorganizowanego przez Europejską Organizację ds. Raka w związku z opublikowanym przez nią raportem z 2026 r., Antonella Cardone z organizacji Cancer Patients Europe ostrzegła, że jeśli problem oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe nie zostanie rozwiązany, do 2030 r. niektóre rutynowe metody leczenia nowotworów mogą stać się niewykonalne.
Co powinna zrobić Europa?
ECDC wzywa do wprowadzenia skoordynowanego pakietu działań w zakresie zapobiegania i kontroli zakażeń, racjonalnego stosowania antybiotyków, zwiększenia możliwości laboratoryjnych oraz wzmocnienia nadzoru. W placówkach opieki zdrowotnej oznacza to rygorystyczne przestrzeganie zasad higieny rąk, prawidłowe stosowanie środków ochrony osobistej, szybką identyfikację i izolację osób będących nosicielami opornych bakterii oraz skuteczne czyszczenie. ECDC podkreśla również, że kierownictwo placówek opieki zdrowotnej musi dysponować wystarczającą liczbą personelu zajmującego się kontrolą zakażeń, odpowiednimi możliwościami diagnostycznymi oraz salami izolacyjnymi.
Jeśli chodzi o raka płuc, dane wskazują na cztery kolejne priorytety:
Należy monitorować oporność na leki w przypadku nowotworów. Monitorowanie powinno wykazać, jak często zakażenia oporne na leki dotykają osoby chore na nowotwory. Antonella Cardone z organizacji Cancer Patients Europe zwróciła uwagę, że oporność na leki rzadko jest odnotowywana w aktach zgonu, przez co jej rzeczywisty wpływ pozostaje ukryty.
Należy włączyć zapobieganie zakażeniom do ścieżek opieki onkologicznej. Obejmuje to ograniczenie niepotrzebnego cewnikowania pęcherza moczowego, co stanowi jedno z kluczowych zaleceń Europejskiej Organizacji Onkologicznej.
Należy uwzględnić kwestię oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe w krajowych planach walki z rakiem. Planowanie działań w zakresie zwalczania raka oraz wdrażanie europejskiego planu „Beating Cancer” powinny bezpośrednio uwzględniać ryzyko zakażeń.
Należy finansować badania nad rakiem płuc. Większość danych pochodzi z badań nad nowotworami krwi. Szersze badania europejskie z udziałem osób chorych na raka płuc pozwoliłyby ustalić, gdzie ryzyko jest największe.
Organizacje członkowskie mogą zapoznać się z danymi krajowymi zawartymi w nowych infografikach ECDC dotyczących poszczególnych krajów, opublikowanych dla wszystkich 27 państw członkowskich UE, i wykorzystać je do poruszania kwestii oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe w rozmowach z ministerstwami zdrowia oraz placówkami onkologicznymi.
Najczęściej zadawane pytania
Jaka jest różnica między Europejskim Dniem Świadomości Antybiotykowej a Światowym Tygodniem Świadomości w zakresie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe?
Europejski Dzień Świadomości Antybiotykowej to europejska inicjatywa zdrowotna koordynowana przez ECDC, obchodzona co roku 18 listopada. Otwiera ona Światowy Tydzień Świadomości w zakresie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, który Światowa Organizacja Zdrowia organizuje na całym świecie w dniach 18–24 listopada. W tym dniu ECDC publikuje coroczne dane dotyczące postępów w realizacji celów UE, a w trakcie tygodnia dyskusja na ten temat jest kontynuowana na całym świecie.
Dlaczego oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe stanowi szczególny powód do niepokoju dla osób chorych na raka płuc?
Leczenie raka płuc często osłabia układ odpornościowy, a płuca są częstym miejscem występowania poważnych zakażeń. Zarówno zabiegi chirurgiczne, jak i chemioterapia wymagają stosowania antybiotyków w celu zapobiegania zakażeniom i ich leczenia, dlatego oporność na antybiotyki zwiększa ryzyko związane ze standardową terapią.
Czy UE jest na dobrej drodze do osiągnięcia swoich celów dotyczących oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe wyznaczonych na rok 2030?
Zgodnie z aktualizacją ECDC z 2026 r. UE osiągnęła swój cel w zakresie MRSA, ale pozostaje w tyle pod względem pozostałych czterech wskaźników, a liczba zakażeń krwi wywołanych przez Klebsiella pneumoniae oporną na karbapenemy wzrosła o 72% od 2019 r.
Czy osoby chore na raka są bardziej narażone na zakażenia oporne na leki?
Tak. Badanie opublikowane w 2025 roku w czasopiśmie „The Lancet Oncology” wykazało, że u osób chorych na raka odsetek zakażeń opornych na leczenie był nawet trzykrotnie wyższy niż u osób zdrowych, co ustalono na podstawie analizy ponad 1,6 miliona próbek pobranych w Stanach Zjednoczonych.
Gdzie mogę znaleźć dane dotyczące oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe w moim kraju?
ECDC publikuje na swojej stronie internetowej poświęconej Europejskiemu Dniu Świadomości Antybiotykowej infografikę dotyczącą każdego państwa członkowskiego UE. Wydania z 2026 r. opublikowano 18 listopada 2026 r. i przedstawiają one postępy w realizacji każdego z pięciu celów.
W Europie rośnie oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, a najszybciej rozprzestrzeniają się te zakażenia, z którymi osoby poddawane leczeniu onkologicznemu najtrudniej sobie radzą. Osoby chore na raka już teraz borykają się z opornymi zakażeniami nawet trzykrotnie częściej niż reszta społeczeństwa, jednak dane dotyczące raka płuc są nadal skąpe. Bezpieczne zabiegi chirurgiczne, chemioterapia i opieka wspomagająca zależą od skuteczności antybiotyków. Aby je chronić, konieczne jest włączenie profilaktyki zakażeń do opieki onkologicznej, zebranie lepszych danych na temat oporności u pacjentów onkologicznych oraz uwzględnienie kwestii oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe w europejskich planach walki z rakiem.
Zapoznaj się z naszym wcześniejszym artykułem wyjaśniającym, dlaczego osoby chore na raka płuc są bardziej narażone na zakażenia szpitalne, aby zapoznać się z pełnymi zaleceniami Europejskiej Organizacji ds. Raka.
O organizacji Lung Cancer Europe
Lung Cancer Europe to paneuropejska organizacja rzecznicza działająca na rzecz równego dostępu do wysokiej jakości opieki onkologicznej w zakresie raka płuc w całej Europie. Naszymi członkami są krajowe organizacje rzecznicze zajmujące się rakiem płuc, a my przekazujemy ich dane i doświadczenia europejskim decydentom. Poprzez nasze coroczne raporty Lung Cancer Europe, naszą Kartę oraz kampanię „Get Checked!” działamy na rzecz poprawy diagnostyki, leczenia i wsparcia dla wszystkich osób dotkniętych rakiem płuc.
Bibliografia
1. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób. Konieczne są pilne działania w celu zapewnienia skuteczności antybiotyków. 18 listopada 2026 r. Komunikat prasowy
2. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób. Infografika: Cele w zakresie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe – jak radzi sobie UE? Aktualizacja z 2026 r. 18 listopada 2026 r. Infografika
3. Rada Unii Europejskiej. Zalecenie Rady w sprawie zintensyfikowania działań UE na rzecz zwalczania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe w ramach podejścia „One Health” (2023/C 220/01). 13 czerwca 2023 r.
4. Konsorcjum ds. Nowotworów i Oporności na Środki Przeciwdrobnoustrojowe. Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe u osób chorych na nowotwory w placówkach ambulatoryjnych w Stanach Zjednoczonych. The Lancet Oncology, 1 maja 2025 r. Streszczenie
5. Sallah YH, Bratti VF, Rafinejad-Farahani B i in. Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe u pacjentów z nowotworami hematologicznymi: przegląd eksploracyjny. The Lancet Oncology, 2025. Streszczenie
6. Stratmann JA, Lacko R, Ballo O i in. Kolonizacja organizmami wielolekoopornymi ma negatywny wpływ na przeżywalność pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca. PLoS ONE, 2020;15(11):e0242544. Artykuł
7. Simonsen DF, Søgaard M, Bozi I, Horsburgh CR, Thomsen RW. Czynniki ryzyka wystąpienia pooperacyjnego zapalenia płuc po operacji nowotworu płuc oraz wpływ zapalenia płuc na przeżywalność. Respiratory Medicine, 2015;109(10):1340-1346. Artykuł
8. Pimenta AC, Raimundo S, Conde B i in. Gorączka neutropeniczna w raku płuc: aspekty kliniczne związane ze śmiertelnością i nieskutecznością antybiotykoterapii. Chinese Journal of Lung Cancer, 2021;24(11):764-769. Artykuł
9. Europejska Organizacja ds. Raka. Kompleksowe podejście do pacjenta: uwzględnienie często pomijanych aspektów opieki onkologicznej. 21 kwietnia 2026 r. Raport