Dym z pożarów lasów a rak płuc: co wynika z dostępnych danych?

W całej Francji i Hiszpanii strażacy walczą z rozległymi pożarami lasów w czasie kolejnej fali ekstremalnych upałów i suszy. Oba kraje zwróciły się do UE o pomoc w sytuacji kryzysowej. Najnowsze dane Światowej Organizacji Zdrowia, o których informuje serwis EUobserver, wskazują, że od 2022 roku liczba pożarów lasów w Europie wzrosła o 57%.

Nie jest to problem wyłącznie dla społeczności znajdujących się w pobliżu pożarów. Dym z pożarów lasów może przemieszczać się na odległość setek, a nawet tysięcy kilometrów, wpływając na jakość powietrza daleko poza obszarem, na którym trwają pożary.

Rodzi to ważne pytania dla osób dotkniętych rakiem płuc. Czy powtarzające się narażenie na dym z pożarów lasów może zwiększać ryzyko zachorowania na raka płuc? I co może to oznaczać dla osób już poddających się leczeniu lub dochodzących do siebie po operacji?

Co zawiera dym z pożarów lasów?

Dym z pożarów lasów zawiera mieszaninę gazów i bardzo drobnych cząstek.

Największym zagrożeniem dla zdrowia są drobne cząstki stałe, znane jako PM2,5. Cząstki te są znacznie mniejsze niż średnica ludzkiego włosa. Mogą one przedostawać się głęboko do płuc, a niektóre z nich mogą dostać się do krwiobiegu.

Dym z pożarów lasów może również zawierać substancje uznane za rakotwórcze, w tym wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA). Skład dymu zależy częściowo od tego, co się pali. Dym z pożarów, które docierają do domów, pojazdów lub obszarów przemysłowych, może zawierać dodatkowe substancje chemiczne, metale oraz cząsteczki pochodzące z tworzyw sztucznych i materiałów budowlanych.

Krótkotrwałe narażenie może powodować podrażnienie oczu, nosa i gardła oraz wywoływać kaszel, świszczący oddech lub duszności. Może również pogłębiać istniejące schorzenia płuc i serca.

Czy zanieczyszczenie powietrza powoduje raka płuc?

Zanieczyszczenie powietrza na zewnątrz oraz cząstki stałe są już uznanymi czynnikami powodującymi raka płuc.

W 2013 roku Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem zaklasyfikowała zanieczyszczenie powietrza zewnętrznego oraz cząstki stałe jako czynniki rakotwórcze dla ludzi. Długotrwałe narażenie na działanie cząstek PM2,5 wiąże się również z wyższym ryzykiem wystąpienia chorób serca i układu oddechowego.

Dym z pożarów lasów stanowi jedno ze źródeł cząstek PM2,5. Jednak badania poświęcone konkretnie narażeniu na dym z pożarów lasów i rakowi płuc są wciąż stosunkowo nowe.

Dane naukowe nie wskazują, by krótkotrwałe narażenie na dym z pożarów lasów powodowało raka płuc. Naukowcy obawiają się przede wszystkim powtarzającego się lub długotrwałego narażenia, zwłaszcza w sytuacji, gdy coraz częściej zdarzają się sezony intensywnych pożarów lasów.

Czy dym z pożarów lasów może zwiększać ryzyko zachorowania na raka płuc?

W jednym z największych dotychczasowych badań obserwowano około dwóch milionów osób w Kanadzie przez medianę 20 lat.

U osób, które w ciągu ostatnich dziesięciu lat mieszkały w promieniu 50 kilometrów od miejsca pożaru lasu, odnotowano o 4,9% wyższy względny wskaźnik zachorowalności na raka płuc niż u osób, które nie były narażone na takie działanie. Podobne wyniki uzyskano, gdy naukowcy uwzględnili mniejszy obszar o promieniu 20 kilometrów.

Nie oznacza to, że osoba mieszkająca w pobliżu obszaru dotkniętego pożarem lasu ma 4,9% szans na zachorowanie na raka płuc. Oznacza to natomiast, że odsetek zachorowań na raka płuc był o 4,9% wyższy w grupie narażonej niż w grupie porównawczej.

Badanie ma jednak pewne ograniczenia. Naukowcy wykorzystali odległość między miejscem zamieszkania danej osoby a pożarem lasu jako miarę narażenia. Nie byli w stanie dokładnie ustalić, ile dymu wdychała każda z osób, ani uwzględnić wszystkich innych potencjalnych czynników ryzyka.

Wyniki wskazują zatem na istnienie związku, ale nie pozwalają udowodnić, że dym z pożarów lasów spowodował dodatkowe przypadki raka płuc.

Co wynika z najnowszych badań?

W badaniach zaprezentowanych podczas dorocznego zjazdu Amerykańskiego Stowarzyszenia Badań nad Rakiem (American Association for Cancer Research) w kwietniu 2026 r. przeanalizowano dane dotyczące ponad 91 000 osób, które wzięły udział w szeroko zakrojonym amerykańskim badaniu dotyczącym badań przesiewowych w kierunku raka.

Większa ekspozycja na dym z pożarów lasów wiązała się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia kilku rodzajów nowotworów, w tym raka płuc. Naukowcy stwierdzili również, że ryzyko to generalnie rosło wraz ze wzrostem poziomu ekspozycji.

Wyniki te potęgują obawy dotyczące potencjalnych długoterminowych skutków dymu z pożarów lasów. Zostały one jednak zaprezentowane na konferencji naukowej i nie zostały jeszcze opublikowane w formie pełnego artykułu naukowego poddanego recenzji.

Należy je traktować raczej jako wstępne dowody, a nie jako ostateczną odpowiedź.

W jaki sposób dym z pożarów lasów może wpływać na osoby chore na raka płuc?

Dym z pożarów lasów może mieć wpływ na każdego, jednak niektóre osoby mogą być bardziej narażone na jego skutki.

Osoby cierpiące na raka płuc mogą już odczuwać trudności w oddychaniu lub mieć obniżoną wydolność płuc. Zabiegi chirurgiczne, radioterapia oraz niektóre metody leczenia nowotworów również mogą wpływać na stan płuc.

Dym może nasilać objawy, takie jak kaszel czy duszności. Pożary lasów mogą również powodować konieczność ewakuacji, zamknięcie dróg, przerwy w dostawach prądu oraz zakłócenia w funkcjonowaniu służby zdrowia.

Najnowsze badania wskazują, że te połączone czynniki mogą mieć wpływ na przebieg raka płuc.

Pożary lasów w okresie rekonwalescencji po operacji raka płuc

W badaniu opublikowanym w czasopiśmie „JAMA Oncology” uwzględniono 466 912 osób, które przeszły operację z powodu niedrobnokomórkowego raka płuca w stadium od I do III.

Osoby narażone na pożar lasu na terenie, na którym mieszkały w ciągu pierwszych trzech miesięcy po opuszczeniu szpitala, miały o 43% wyższe skorygowane ryzyko zgonu niż osoby, które nie były narażone. Słabsze zależności zaobserwowano również w przypadkach, gdy narażenie miało miejsce w późniejszym okresie pierwszego roku po operacji.

Badanie nie wykazuje, że to właśnie dym był jedyną przyczyną tej różnicy.

Naukowcy określili narażenie na pożary lasów na podstawie pożarów odnotowanych na obszarze objętym kodem pocztowym danej osoby. Przeżycie pożaru lasu może wiązać się również ze stresem, koniecznością ewakuacji, trudnościami z dotarciem na wizyty oraz przerwami w opiece.

Wyniki badań wskazują, że osoby dochodzące do siebie po operacji nowotworu płuc mogą potrzebować dodatkowego wsparcia w sytuacjach kryzysowych związanych z pożarami lasów.

Zanieczyszczenie powietrza cząstkami PM2,5 spowodowane pożarami lasów a przeżywalność pacjentów z rakiem płuc

W badaniach zaprezentowanych podczas dorocznego zjazdu Amerykańskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (ASCO) w 2025 r. skupiono się w większym stopniu na cząstkach PM2,5 pochodzących z dymu z pożarów lasów.

Naukowcy przebadali ponad 18 000 osób z niedrobnokomórkowym rakiem płuc w Kalifornii. Oszacowali oni poziomy cząstek PM2,5 związane z pożarami lasów w otoczeniu miejsca zamieszkania każdej z tych osób w ciągu roku po postawieniu diagnozy.

Wyższy poziom narażenia wiązał się z 20-procentowym wzrostem ryzyka zgonu z powodu raka płuc. Wśród osób z chorobą w IV stadium, które nigdy nie paliły, wyższy poziom narażenia wiązał się z 55-procentowym wzrostem ryzyka.

Wyniki te są istotne, ale wymagają dalszych badań. Zostały one przedstawione w streszczeniu konferencyjnym i nie zostały jeszcze potwierdzone w pełnej publikacji poddanej recenzji.

Czy pożary lasów mogą zakłócić leczenie raka płuc?

Pożary lasów mogą wpływać na opiekę onkologiczną, nawet jeśli dym nie stanowi głównego problemu.

W badaniu z 2025 roku przeanalizowano dane ponad 202 000 osób poddanych radioterapii z powodu nieoperacyjnego niedrobnokomórkowego raka płuca w stadium III w Stanach Zjednoczonych.

Narażenie na skutki oficjalnie ogłoszonej klęski żywiołowej spowodowanej pożarem lasu w trakcie radioterapii wiązało się z niewielkim, ale statystycznie istotnym spadkiem przeżywalności ogólnej.

W badaniu nie udało się dokładnie ustalić, co spowodowało tę różnicę. Wśród możliwych przyczyn można wymienić przerwy w radioterapii, trudności z dojazdem na zabiegi, obciążenie lokalnej służby zdrowia oraz wpływ dymu na zdrowie.

Wskazuje to, dlaczego placówki onkologiczne muszą dysponować planami umożliwiającymi kontynuację leczenia oraz utrzymywanie kontaktu z osobami dotkniętymi tą chorobą w czasie pożarów lasów i innych ekstremalnych zjawisk pogodowych.

Jak chronić płuca, gdy dym z pożarów lasów zanieczyszcza powietrze

Dym może wpływać na jakość powietrza, nawet jeśli pożar ma miejsce w pewnej odległości.

Gdy stężenie dymu jest wysokie:

• Należy pozostać w pomieszczeniach, o ile jest to bezpieczne, oraz zamknąć drzwi i okna.

• Należy unikać wpuszczania powietrza z zewnątrz do wnętrz za pośrednictwem systemów wentylacyjnych.

• Ogranicz inne źródła zanieczyszczeń w pomieszczeniach, w tym palenie tytoniu, świece, aerozole oraz smażenie lub grillowanie potraw.

• Jeśli to możliwe, należy korzystać z przenośnego oczyszczacza powietrza wyposażonego w filtr HEPA.

• Ogranicz aktywność na świeżym powietrzu do minimum.

• Gdy wyjście na zewnątrz jest nieuniknione, dobrze dopasowana maska typu FFP2 lub N95 może pomóc w filtrowaniu drobnych cząstek.

Europejskie Biuro WHO zaleca, aby osoby z grupy podwyższonego ryzyka w miarę możliwości pozostawały w pomieszczeniach, a jeśli muszą wyjść na zewnątrz, nosiły maski typu FFP2 lub N95.

Osoby poddawane leczeniu raka płuc powinny skontaktować się ze swoim zespołem medycznym, jeśli dym pogarsza ich objawy lub jeśli pożar, ewakuacja lub utrudnienia w podróży mogą wpłynąć na termin wizyty lub dostęp do leków.

Każdy, kto odczuwa silną duszność, ból w klatce piersiowej lub znajduje się w sytuacji zagrożenia życia, powinien niezwłocznie zwrócić się o pomoc.

Co wiemy na temat dymu z pożarów lasów i raka płuc?

Niektóre elementy materiału dowodowego są już jasne:

Zanieczyszczenie powietrza na zewnątrz oraz cząstki PM2,5 powodują raka płuc. Dym z pożarów lasów stanowi główne źródło cząstek PM2,5 i może mieć negatywny wpływ na płuca, serce oraz cały organizm.

Badania poświęcone konkretnie dymowi z pożarów lasów i rakowi płuc są nadal ograniczone. Jednak w kilku szeroko zakrojonych badaniach stwierdzono związek między wyższą zachorowalnością na raka płuc a gorszymi wynikami leczenia u osób, u których choroba została już zdiagnozowana.

Badania te nie pozwalają nam na razie stwierdzić, w jakim stopniu narażenie jest szkodliwe, kto jest najbardziej narażony ani w jakim stopniu skutki wynikają bezpośrednio z dymu, a w jakim z zakłóceń spowodowanych pożarem.

Większość dotychczasowych badań nad rakiem płuc pochodzi również z Kanady i Stanów Zjednoczonych. Potrzebne są dalsze badania w Europie, w tym badania bezpośrednio mierzące narażenie na dym tytoniowy.

W obliczu kolejnego okresu ekstremalnych upałów i gwałtownych pożarów lasów w Europie ochrona zdrowia nie może kończyć się na granicy strefy pożarowej. Ostrzeżenia dotyczące jakości powietrza, opieka onkologiczna oraz plany działania w sytuacjach kryzysowych muszą uwzględniać osoby, których płuca i stan zdrowia są już osłabione.

Źródła

Obecne pożary lasów we Francji i Hiszpanii
Reuters, Francja i Hiszpania odnoszą sukcesy w walce z ogromnymi pożarami, a zbliża się nowa fala upałów, 28 lipca 2026 r.

Zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego i cząstki stałe jako przyczyny nowotworów
Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem: Zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego jako jedna z głównych środowiskowych przyczyn zgonów z powodu nowotworów.

Długotrwała ekspozycja na dym z pożarów lasów a nowe przypadki raka płuc
Korsiak J i in., Długotrwała ekspozycja na dym z pożarów lasów a zachorowalność na raka w Kanadzie: populacyjne obserwacyjne badanie kohortowe, „The Lancet Planetary Health”, 2022.

Najnowsze wyniki badań zaprezentowane podczas konferencji AACR 2026

Dodatkowe wyjaśnienia AACR dotyczące wyników badań z 2026 r.
Amerykańskie Stowarzyszenie Badań nad Rakiem (AACR), „Catching the Drift: How Wildfire Smoke Plumes May Increase Cancer Risk” [Wychwycenie tendencji: w jaki sposób smugi dymu z pożarów lasów mogą zwiększać ryzyko zachorowania na raka], lipiec 2026 r.

Narażenie na pożary lasów w okresie rekonwalescencji po operacji raka płuc
Zhang D i in., Związek między narażeniem na pożary lasów w okresie rekonwalescencji po operacji raka płuc a całkowitym czasem przeżycia, JAMA Oncology, 2023.

PM2,5 pochodzący z pożarów lasów a przeżywalność po rozpoznaniu raka płuc
Singhal S i in., Narażenie na drobne cząstki stałe pochodzące z pożarów lasów a przeżywalność w przypadku raka płuc, „Journal of Clinical Oncology”, streszczenie z dorocznego spotkania ASCO, 2025.

Przystępne streszczenie badań przeprowadzonych przez UC Davis
UC Davis Health, Zanieczyszczenia spowodowane pożarami lasów mogą zmniejszać przeżywalność pacjentów z rakiem płuc, maj 2025 r.

Katastrofy związane z pożarami lasów podczas radioterapii raka płuc
Narażenie na pożary lasów a przeżywalność pacjentów poddawanych radioterapii z powodu niedrobnokomórkowego raka płuc, 2025 r.

Zalecenia WHO dotyczące ochrony zdrowia podczas pożarów lasów
Europejskie Biuro Regionalne WHO, Zalecenia dotyczące zdrowia publicznego podczas pożarów lasów: jak chronić swoje zdrowie i zapewnić sobie bezpieczeństwo.

Informacje WHO dotyczące pożarów lasów i ekstremalnych zjawisk pogodowych
Europejskie Biuro Regionalne WHO, Kryzys klimatyczny i ekstremalne zjawiska pogodowe.

Więcej informacji

Zanieczyszczenie powietrza a rak płuc w Europie: co wynika z aktualnych danych

Gorętsze lata, bardziej zanieczyszczone powietrze: fale upałów a rak płuc w Europie

9 wniosków dla społeczności osób dotkniętych rakiem płuc wynikających z nowego raportu WHO na temat nowotworów

Organizacja „Lung Cancer Europe” bierze udział w wydarzeniu ERS poświęconym zanieczyszczeniu powietrza i nierównościom zdrowotnym