Rak płuc u kobiet: co wynika z konferencji ASCO 2026 i nowego przeglądu opublikowanego w czasopiśmie „Nature”

Aktualności LuCEAktualnościProfilaktyka i ryzykoRzecznictwo

6 czerwca

Kobieta prowadzi sesję wellness na świeżym powietrzu o zachodzie słońca, stojąc plecami do aparatu, twarzą do dwóch uśmiechniętych kobiet. Obraz przedstawiający życie kobiet zmagających się z rakiem płuc oraz ich życie po pokonaniu tej choroby.

W zeszłym tygodniu miały miejsce dwa wydarzenia jednocześnie. Największa na świecie konferencja onkologiczna, ASCO 2026, zgromadziła w Chicago tysiące naukowców i lekarzy. Jednocześnie czasopismo „Nature” opublikowało dodatek „Outlook”, zawierający artykuł zatytułowany: „Rak płuc u kobiet jawi się jako odrębna choroba”.

To zbieżność nie była przypadkowa. Odzwierciedlała kierunek, w którym zmierza nauka.

Choroba, która się zmienia

Przez dziesięciolecia rak płuc postrzegano przede wszystkim przez pryzmat mężczyzn palących papierosy. Ten obraz nie jest już aktualny.

W latach 1990–2023 liczba przypadków raka płuc zdiagnozowanych u kobiet poniżej 50. roku życia wzrosła na całym świecie o 50%. W Stanach Zjednoczonych różnica w częstości występowania tej choroby między młodymi mężczyznami a młodymi kobietami niemal całkowicie zanikła. Obecnie w 30–43% przypadków zgonów młodych kobiet z powodu raka płuc nie zidentyfikowano żadnego czynnika ryzyka.

Nie są to zmiany o marginalnym znaczeniu. Wskazują one na grupę ludności, której obecne systemy nie zostały zaprojektowane tak, by ją wykrywać.

Kobiety, które nigdy nie paliły, są ponad dwukrotnie bardziej narażone na zachorowanie na raka płuc niż mężczyźni, którzy nigdy nie palili. Przyczyny tego zjawiska nie są w pełni poznane, ale coraz częściej dokumentuje się różnice biologiczne. U kobiet z rakiem płuc obserwuje się inne wzorce naprawy DNA niż u mężczyzn. Częściej występują u nich mutacje napędzające rozwój nowotworu w genach EGFR i KRAS. Endogenny estrogen może odgrywać rolę w rozwoju nowotworu, choć badania w tej dziedzinie są nadal złożone, a ich wyniki bywają sprzeczne. Czynniki środowiskowe, w tym bierne palenie oraz zanieczyszczenie powietrza w pomieszczeniach spowodowane oparami powstającymi podczas gotowania, w nieproporcjonalnie większym stopniu dotykają kobiety, co wynika częściowo z nierównego podziału obowiązków domowych.

Nature Outlook: Rak płuc u kobiet staje się odrębną chorobą, 27 maja 2026 r.

Streszczenie nr 8603, doroczna konferencja ASCO 2026

Florez i in. Rak płuc u kobiet: przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. „Clinical Lung Cancer”, 2024

Kto to dostaje?

Badania zaprezentowane podczas konferencji ASCO 2026 potwierdzają, że rak płuc u osób młodych charakteryzuje się specyficznym profilem. Osoby, u których zdiagnozowano tę chorobę przed 50. rokiem życia, częściej to kobiety, częściej nigdy nie paliły papierosów i częściej są nosicielami mutacji kierujących chorobą, które można leczyć, w tym mutacji EGFR i ALK. Częściej też diagnozuje się u nich raka w stadium 4.

Mediana wieku pacjentów z rakiem płuc z mutacją ALK wynosi 34 lata. W przypadku mutacji ROS1 wynosi ona 36 lat. Są to osoby w wieku produkcyjnym, z których wiele ma na utrzymaniu bliskich, a niektóre rozważają założenie rodziny lub są w trakcie jej zakładania.

Dla wielu osób cierpiących na raka płuc oraz dla organizacji, które im pomagają, ten obraz choroby nie jest niczym nowym. Staje się on jednak coraz bardziej widoczny w literaturze klinicznej.

Źródło: Badanie SPARK-Lung, streszczenie nr 8070, doroczna konferencja ASCO 2026

System selekcji oparty na niekompletnych danych

Obecne kryteria badań przesiewowych w kierunku raka płuc opierają się przede wszystkim na historii palenia tytoniu. Zostały one opracowane na podstawie danych pochodzących głównie z populacji mężczyzn. W badaniu NELSON, największym europejskim badaniu dotyczącym badań przesiewowych w kierunku raka płuc, uczestniczyło zaledwie 16% kobiet.

Najnowsze badania przeprowadzone na grupie prawie miliona osób pokazują, że kryteria oparte na historii palenia systematycznie wykluczają kobiety, które są rzeczywiście narażone na ryzyko, w tym te, które nigdy nie paliły. Zmiana kryteriów opartych na liczbie paczek rocznie na kryteria oparte na czasie trwania palenia zwiększyłaby odsetek kobiet kwalifikujących się do badań przesiewowych w tej grupie z 55% do 83,7%. Problem ten ma charakter strukturalny i występuje również w europejskich programach badań przesiewowych, nawet jeśli konkretne dane dotyczą populacji amerykańskiej.

Źródło: Streszczenie nr 8004, doroczna konferencja ASCO 2026

Luka w reprezentacji procesowej

Jednym z najważniejszych wyników badań dotyczących raka płuc zaprezentowanych podczas konferencji ASCO 2026 były dane z badania HARMONi-6, przedstawione podczas sesji plenarnej. Spośród 532 uczestników badania 494 stanowili mężczyźni. Kobiety stanowiły 7 procent. Był to wynik, który trafił na pierwsze strony gazet, zaprezentowany na jednej z największych scen onkologicznych.

Nie jest to odosobniony przypadek. Analiza badań klinicznych dotyczących NSCLC przeprowadzonych w latach 2010–2020 wykazała, że jedynie 38,7% uczestników stanowiły kobiety. Wytyczne dotyczące leczenia opierają się zatem w dużej mierze na wynikach badań przeprowadzonych na mężczyznach. Kobiety są o 25% bardziej narażone na wystąpienie poważnych zdarzeń niepożądanych związanych z terapią celowaną niż mężczyźni i znacznie częściej nie zgłaszają ich. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w przypadku immunoterapii – dane sugerują, że mężczyźni odnoszą większe korzyści ze stosowania inhibitorów punktów kontrolnych niż kobiety, a kobiety przed menopauzą są bardziej narażone na działania toksyczne związane z układem odpornościowym.

Różnice te mają znaczenie kliniczne. Nie znajdują one jednak jeszcze rutynowego odzwierciedlenia w procesie podejmowania decyzji dotyczących leczenia.

Źródło: HARMONi-6, streszczenie LBA4, doroczna konferencja ASCO 2026

Życie z rakiem płuc jako kobieta

Wyzwania nie kończą się wraz z postawieniem diagnozy. Dziesiąty raport roczny organizacji Lung Cancer Europe – największe jak dotąd globalne badanie dotyczące zdrowia psychicznego i raka płuc – potwierdza to na podstawie danych europejskich. Kobiety cierpiące na raka płuc zgłaszały znacznie gorszy stan zdrowia psychicznego niż mężczyźni: prawie 30% z nich oceniło swój stan jako słaby lub umiarkowany, w porównaniu z 20% mężczyzn. Kobiety znacznie częściej miały zdiagnozowane zaburzenia lękowe (23% w porównaniu z 13% mężczyzn) i czuły się mniej zdolne do radzenia sobie z emocjonalnymi skutkami swojej diagnozy. Kobiety częściej odczuwały również większy negatywny wpływ choroby na swoją sytuację finansową i życie zawodowe, a rzadziej miały kogoś, na kogo mogłyby liczyć w zakresie wsparcia.

Kobiety częściej zwlekają z poszukiwaniem pomocy medycznej, częściowo ze względu na obowiązki związane z opieką nad bliskimi. Częściej też borykają się z konsekwencjami finansowymi wynikającymi z diagnozy. Zdrowie seksualne jest jedną z najczęściej zgłaszanych przyczyn cierpienia wśród kobiet z rakiem płuc, a mimo to rzadko porusza się ten temat w warunkach klinicznych.

W przypadku młodszych kobiet powiązania między rakiem płuc a płodnością i planowaniem rodziny rodzą pytania, którym literatura kliniczna dopiero zaczyna się poświęcać. Częstość występowania raka płuc diagnozowanego w czasie ciąży rośnie. Obecnie w opublikowanej literaturze światowej odnotowano mniej niż 100 potwierdzonych przypadków. Trwa tworzenie europejskiego rejestru mającego na celu gromadzenie tych danych, ale projekt ten jest wciąż w początkowej fazie.

Czego wciąż się uczymy

W opublikowanym w tym tygodniu wydaniu czasopisma „Nature Outlook” rak płuc u kobiet został opisany jako nowotwór złośliwy, w przypadku którego „nadal utrzymują się znaczne dysproporcje w zakresie badań, wykrywania i leczenia”. Artykuł obejmuje czynniki ryzyka, biologię choroby, badania przesiewowe, reakcję na leczenie oraz przeżywalność. Wskazuje on, w których etapach procesu kumulują się różnice oraz w jakich obszarach kobiety nadal pozostają pomijane.

Jesteśmy na wczesnym etapie zrozumienia, dlaczego rak płuc dotyka kobiety w inny sposób oraz jakie konkretne wyzwania związane z tą grupą wymagają podjęcia działań w zakresie badań naukowych, praktyki klinicznej i polityki. Zrozumienie to musi się rozwijać i wymaga danych z całej Europy, które będą stanowić jego podstawę.