Szybsze badania biomarkerów raka płuc: nasz pilotażowy projekt FAST-NGS dociera do Grecji

17 kwietnia 2026 r. zespół organizacji Lung Cancer Europe wraz z partnerami – firm ami Thermo Fisher Scientific i ANTISEL – odwiedził szpital onkologiczny Metaxa w Pireusie, jeden z największych szpitali onkologicznych w Grecji. Wizyta ta stanowi ważny kamień milowy w ramach naszego pilotażowego projektu FAST-NGS, którego celem jest zapewnienie szybszych, przeprowadzanych na miejscu badań biomarkerów bezpośrednio w placówkach, w których leczeni są pacjenci z rakiem płuc.

Zespół zwiedził laboratorium szpitalne i spotkał się z personelem oddziałów onkologii i patologii, który będzie kierował wdrażaniem projektu w terenie. Do zespołu dołączył również George Kapetanakis, prezes Greckiej Federacji Walki z Rakiem (ELLOK). Omówiono kolejne etapy instalacji zintegrowanego sekwenatora Genexus w szpitalu. Pierwsze badanie ma się odbyć pod koniec wiosny 2026 roku.

Czym są badania biomarkerów i dlaczego mają one znaczenie w przypadku raka płuc?

Kiedy u pacjenta zdiagnozowano raka płuc, jednym z najważniejszych wczesnych kroków jest badanie biomarkerów. Jest to analiza laboratoryjna guza, która pozwala zidentyfikować konkretne mutacje genetyczne odpowiedzialne za rozwój nowotworu. Wyniki tych badań wskazują lekarzom, która metoda leczenia ma największe szanse powodzenia – umożliwiając dobranie odpowiedniej terapii celowanej do konkretnego pacjenta.

Bez badań biomarkerów decyzje dotyczące leczenia podejmowane są bez pełnego obrazu sytuacji. A w przypadku raka płuc, gdzie różne mutacje wymagają zupełnie odmiennych metod leczenia, ta luka może mieć poważne konsekwencje.

Problem polega na tym, że w wielu częściach Europy badania biomarkerów trwają zbyt długo. Próbki są często wysyłane do zewnętrznych laboratoriów, co wydłuża o kilka dni, a nawet tygodni proces, który powinien przebiegać szybko. Dla osób chorych na raka płuc takie oczekiwanie to nie tylko frustracja. Opóźnia ono rozpoczęcie leczenia, potęguje niepokój, a w niektórych przypadkach zawęża okno czasowe, w którym można zastosować najskuteczniejszą terapię.

Zgodnie z Kartą Europejską ds. Raka Płuc na lata 2026–2030 osoby dotknięte rakiem płuc powinny mieć dostęp do najnowocześniejszych metod diagnostycznych, w tym badań biomarkerów, aby umożliwić postawienie jednoznacznej diagnozy i podjęcie właściwych decyzji dotyczących leczenia. Obecnie zbyt wiele osób w całej Europie nie ma takiego dostępu.

Czym jest projekt pilotażowy FAST-NGS?

Skrót FAST-NGS oznacza „Faster Analysis of Sequencing Turnaround using Next-Generation Sequencing” (szybsza analiza wyników sekwencjonowania z wykorzystaniem sekwencjonowania nowej generacji). Projekt pilotażowy jest wynikiem współpracy między organizacją Lung Cancer Europe a firmą Thermo Fisher Scientific i polega na wykorzystaniu zintegrowanego sekwenatora Genexus w celu wprowadzenia sekwencjonowania nowej generacji bezpośrednio do szpitali.

W ramach projektu porównane zostaną czasy realizacji między obecną standardową ścieżką zlecania badań biomarkerów poza placówką a badaniami przeprowadzanymi na miejscu przy użyciu systemu Genexus. Celem jest wykazanie, że zbliżenie diagnostyki do pacjenta może skrócić krytyczny czas oczekiwania do zaledwie 24–48 godzin, umożliwić dopasowanie większej liczby pacjentów do optymalnych terapii celowanych oraz, ostatecznie, poprawić wyniki leczenia.

Chociaż w ramach projektu FAST-NGS głównym przedmiotem zainteresowania jest rak płuc, podejście to ma znaczenie również w przypadku innych rodzajów nowotworów, w których występują podobne wyzwania związane z badaniem biomarkerów.

Dlaczego właśnie szpital onkologiczny Metaxa w Grecji?

Szpital Onkologiczny Metaxa w Pireusie, położony w regionie ateńskim, jest jednym z największych i najbardziej cenionych ośrodków onkologicznych w Grecji. Został wybrany jako pierwsza placówka pilotażowa ze względu na swoje doświadczenie kliniczne, dużą liczbę pacjentów z rakiem płuc oraz zaangażowanie lokalnego zespołu w promowanie innowacji w diagnostyce.

Podczas kwietniowej wizyty przedstawiciele organizacji Lung Cancer Europe oraz firmy Thermo Fisher Scientific spotkali się z kierownictwem szpitala, kierownikami oddziałów onkologicznych, personelem patologii oraz zespołem technicznym. Wspólnie omówili instalację zintegrowanego sekwenatora Genexus oraz kroki niezbędne do przeprowadzenia pierwszego badania w ramach projektu pilotażowego.

Szersza perspektywa: dlaczego szybsze przeprowadzanie badań jest kwestią praw pacjentów

Dostęp do terminowych badań biomarkerów to nie tylko wyzwanie kliniczne. To kwestia sprawiedliwości.

W krajach europejskich o niższych dochodach ludzie mogą czekać ponad 600 dni na dostęp do nowych leków. Opóźnienia w badaniach biomarkerów jeszcze bardziej pogłębiają tę lukę. Jeśli nie można szybko wykonać badań, nie można też szybko rozpocząć leczenia. A miejsce zamieszkania w Europie nie powinno decydować o tym, czy pacjent otrzyma odpowiednie leczenie na czas.

Właśnie dlatego projekt FAST-NGS ma znaczenie nie tylko dla Grecji. Jeśli projekt pilotażowy potwierdzi nasze oczekiwania, organizacja Lung Cancer Europe będzie dążyć do rozszerzenia tego modelu na inne kraje w całej Europie. Chcemy pokazać, że szybsze, wewnętrzne sekwencjonowanie nowej generacji jest możliwe nie tylko w ośrodkach dysponujących znacznymi zasobami. Jest to rozwiązanie, które można powielać. Jest skalowalne. I jest pilnie potrzebne.

Praca ta nawiązuje bezpośrednio do dwóch z pięciu kluczowych przesłań organizacji Lung Cancer Europe:

• Terminowy i sprawiedliwy dostęp do innowacji: Przełomowe odkrycia mają znaczenie tylko wtedy, gdy ludzie mogą z nich skorzystać. Dostęp do badań biomarkerów, badań klinicznych i terapii jest w Europie nierównomierny i nierówny.

• Rak płuc musi stać się jednym z głównych priorytetów politycznych: rak płuc jest główną przyczyną zgonów z powodu nowotworów w Europie – co roku odnotowuje się 484 000 nowych przypadków i 376 000 zgonów. Szybsza diagnostyka stanowi kluczowy element działań w tej dziedzinie.

Co będzie dalej?

Pierwsze badanie w szpitalu onkologicznym Metaxa ma się odbyć pod koniec wiosny 2026 roku. Zespół organizacji Lung Cancer Europe będzie nadal ściśle współpracował z firmą Thermo Fisher Scientific oraz zespołem szpitalnym w miarę przechodzenia projektu pilotażowego do fazy realizacji.

Jeśli Państwa organizacja jest zainteresowana zgłoszeniem swojego kraju jako przyszłej lokalizacji projektu FAST-NGS, chętnie się z Państwem skontaktujemy. Prosimy o kontakt z naszym zespołem.